6 marca 2026 r. Komisja Europejska przyjęła Zalecenie (UE) 2026/510 — zaktualizowaną wersję europejskich ram oceny chemikaliów i materiałów zaawansowanych pod kątem bezpieczeństwa i zrównoważonego rozwoju, znanych jako SSbD (Safe and Sustainable by Design). Dokument został opublikowany w Dzienniku Urzędowym UE (OJ L 2026/510) dnia 10 marca 2026 r. i zastępuje wcześniejsze Zalecenie 2022/2510.
Nowe ramy mają wspierać transformację przemysłową UE zgodnie z celami Clean Industrial Deal — tworząc przestrzeń dla innowacji, które jednocześnie chronią zdrowie ludzi i środowisko naturalne.
1. Czym jest SSbD i dlaczego jest ważne?
SSbD to dobrowolne podejście decyzyjne, w którym aspekty bezpieczeństwa i zrównoważoności są uwzględniane od najwcześniejszych etapów projektowania chemikaliów i materiałów. Nie jest to przepis obowiązkowy — ramy SSbD mają charakter europejskiego punktu odniesienia (benchmark) dla:
- naukowców i ośrodków badawczych,
- innowatorów i startupów,
- przemysłu chemicznego i materiałowego, w tym MŚP,
- instytucji finansujących badania i rozwój (B+R).
Podstawową ideą jest przyspieszenie zastępowania substancji niebezpiecznych bezpieczniejszymi alternatywami oraz ukierunkowanie inwestycji — zarówno publicznych, jak i prywatnych — na rozwiązania minimalizujące wpływ na klimat i środowisko w całym cyklu życia produktu.
2. Co zmienia wersja 2026 w porównaniu z ramami z 2022 r.?
Zaktualizowane ramy opierają się na wynikach testów przeprowadzonych przez Wspólne Centrum Badawcze (JRC) oraz informacjach zwrotnych od zainteresowanych stron. Kluczowe nowości:
Fundamenty SSbD — nowa koncepcja
Wprowadzono pojęcie „SSbD fundamentals” jako rdzenia całego procesu oceny, co zwiększa przejrzystość i spójność metodyczną.
Analiza zakresu (scoping analysis)
Dodano nowy, ustrukturyzowany etap początkowy, który pomaga innowatorom:
- zidentyfikować kluczowe elementy oceny swojego projektu,
- określić scenariusze cyklu życia,
- uszeregować zagadnienia pod względem ważności,
- dostosować głębokość analizy do poziomu dojrzałości technologicznej (TRL).
Wymiar społeczno-gospodarczy
Ramy z 2022 r. koncentrowały się na bezpieczeństwie chemicznym i wpływie na środowisko. Wersja 2026 znacząco rozszerza ocenę o aspekty społeczne i ekonomiczne:
- wpływ na łańcuchy dostaw i ich odporność,
- koszty cyklu życia (lifecycle costing),
- tworzenie i ochrona miejsc pracy,
- stabilność finansowa nowych rozwiązań.
Elastyczność oceny
Ocenę SSbD można rozpocząć na różnych etapach dojrzałości innowacji — od wczesnych badań laboratoryjnych (niski TRL) po skalowanie produkcji. To kluczowe ułatwienie dla mniejszych firm, które nie dysponują zasobami na pełną analizę od pierwszego dnia.
Uproszczenie etapów bezpieczeństwa
Trzy oddzielne kroki oceny bezpieczeństwa z wersji 2022 zostały scalone w jeden filar bezpieczeństwa, obejmujący analizę zagrożeń chemicznych, właściwości substancji i ekspozycji w sposób zintegrowany.
3. Struktura oceny SSbD — dwa filary
Proces oceny SSbD opiera się na dwóch głównych filarach:
Filar 1 — Etap (prze)projektowania
Wykorzystanie zasad projektowania w celu zminimalizowania negatywnego wpływu na zdrowie i środowisko już na poziomie molekularnym lub procesowym. Innowator podejmuje świadome decyzje projektowe, zanim substancja lub materiał trafi do produkcji.
Filar 2 — Etap oceny
Systematyczna analiza obejmująca trzy wymiary:
- Bezpieczeństwo — zagrożenia chemiczne, ryzyko w procesach produkcyjnych i zastosowaniach,
- Zrównoważoność środowiskowa — ocena cyklu życia (LCA) zgodna z metodyką PEF/OEF,
- Aspekty społeczno-ekonomiczne — nowy wymiar dodany w wersji 2026.
Wyniki oceny prezentowane są na wizualnym dashboardzie — narzędziu graficznym, które pełni rolę „kompasu” pozwalającego szybko zidentyfikować punkty krytyczne (hotspots) i mocne strony rozwiązania.
4. Połączenie z EPD i LCA — dlaczego to istotne dla naszej branży?
Dla programów EPD i praktyków LCA, ramy SSbD są szczególnie ważne z kilku powodów:
Wspólna metodyka LCA. Filar środowiskowy SSbD bazuje na ocenie cyklu życia (LCA) — tym samym narzędziu, które leży u podstaw Deklaracji Środowiskowych Produktu (EPD) zgodnych z EN 15804+A2. Firmy, które już posiadają EPD lub prowadzą analizy LCA, mają solidną bazę danych do zastosowania w ocenie SSbD.
Komplementarność z CPR. Nowe Rozporządzenie o Wyrobach Budowlanych (CPR 2024/3110) wprowadza wymóg deklarowania wskaźnika GWP (Global Warming Potential) dla wyrobów budowlanych — co wymaga danych z LCA. Ramy SSbD wpisują się w ten sam ekosystem regulacyjny, promując myślenie cyklożyciowe na wcześniejszym etapie, tj. przy projektowaniu materiałów.
Zasady FAIR danych. SSbD promuje udostępnianie danych zgodnie z zasadami FAIR (Findable, Accessible, Interoperable, Reusable). To zbieżne z kierunkiem rozwoju europejskich baz danych środowiskowych, w tym unijnej wspólnej platformy danych o chemikaliach.
5. Zalecenia dla różnych podmiotów
Przemysł
- Stosować ramy SSbD w procesach B+R przy opracowywaniu nowych chemikaliów i materiałów.
- Udostępniać dane środowiskowe i bezpieczeństwa zgodnie z zasadami FAIR.
- Współpracować w łańcuchach wartości w celu wymiany najlepszych praktyk.
Państwa członkowskie
- Upowszechniać ramy SSbD w krajowych programach badawczych i innowacyjnych.
- Wspierać rozwój kompetencji i umiejętności w zakresie bezpiecznego projektowania.
- Promować tworzenie centrów innowacji i zastępowania chemikaliów.
Instytucje naukowe
- Wdrażać ramy SSbD w projektach badawczych, szczególnie finansowanych ze środków Horyzont Europa.
- Udostępniać dane przez unijną wspólną platformę danych o chemikaliach.
- Aktualizować programy nauczania o elementy zrównoważonego projektowania.
6. EU Chemicals Innovation and Substitution Hubs
Komisja Europejska zapowiedziała uruchomienie centrów innowacji i zastępowania chemikaliów (EU Chemicals Innovation and Substitution Hubs), które mają wspierać wdrażanie ram SSbD w praktyce. Oficjalne inauguracja zaplanowana jest na konferencję 19 marca 2026 r. pt. „Safe and Sustainable by Design: Accelerating the Industrial Transition”.
Podsumowanie
Zalecenie (UE) 2026/510 nie nakłada nowych obowiązków prawnych — jest to narzędzie dobrowolne. Jednak jego znaczenie strategiczne jest duże: ramy SSbD wyznaczają kierunek, w którym zmierza polityka chemiczna i materiałowa UE, a firmy, które wcześnie je adoptują, zyskają przewagę konkurencyjną i łatwiejszy dostęp do finansowania unijnego.
Dla organizacji już stosujących LCA i EPD, przejście na logikę SSbD jest naturalnym krokiem — dane z analiz cyklu życia stanowią fundament oceny środowiskowej w nowych ramach.
| Aspekt | Ramy SSbD 2022 | Ramy SSbD 2026 |
|---|
| Analiza zakresu | Brak formalnego etapu | Nowy, ustrukturyzowany etap wstępny |
| Bezpieczeństwo | 3 oddzielne kroki | 1 zintegrowany filar |
| Wymiar społeczno-ekonomiczny | Brak | Znacząco rozbudowany |
| Elastyczność TRL | Ograniczona | Możliwość startu na różnych etapach |
| Prezentacja wyników | Brak standardu | Dashboard wizualny |
| Charakter | Dobrowolny | Dobrowolny |
FAQ
Czy Zalecenie (UE) 2026/510 jest obowiązkowe?
Nie. SSbD to ramy dobrowolne — stanowią punkt odniesienia i zestaw najlepszych praktyk, a nie wymóg prawny.
Jakie jest powiązanie SSbD z EPD?
Oba narzędzia korzystają z metodyki LCA (oceny cyklu życia). Firma posiadająca EPD ma już dane potrzebne do filaru środowiskowego SSbD.
Czy SSbD dotyczy wyrobów budowlanych?
Tak, o ile zawierają chemikalia lub materiały zaawansowane. Ramy SSbD są komplementarne z wymaganiami nowego CPR (2024/3110) dotyczącymi deklarowania wpływu na środowisko.
Co zmienia się dla MŚP i startupów?
Nowa wersja ram oferuje większą elastyczność — ocenę można rozpocząć na wczesnym etapie dojrzałości technologicznej bez pełnej analizy LCA, wykorzystując metody przesiewowe (screening).
Gdzie znaleźć pełny tekst Zalecenia?
Zalecenie (UE) 2026/510 jest dostępne w Dzienniku Urzędowym UE (OJ L 2026/510 z 10 marca 2026 r.), sygn. C/2026/1438.
Informacje aktualne na dzień publikacji (10 marca 2026 r.). Szczegóły metodyczne dostępne w raporcie JRC: „Safe and Sustainable by Design Chemicals and Materials — Revised Framework” (JRC143022, grudzień 2025, DOI: 10.2760/5103785).