Producenci systemów ścian osłonowych — słupkowo-ryglowych, jednostkowych i strukturalnych — mają od grudnia 2024 roku europejski standard metodologiczny dla swoich deklaracji środowiskowych. EN 18001:2024 to cPCR uzupełniający EN 15804+A2, opracowany przez CEN/TC 33 — komitet techniczny ds. drzwi, okien i ścian osłonowych. Norma precyzuje reguły EPD dla jednego z najbardziej złożonych środowiskowo wyrobów budowlanych — systemów fasadowych łączących aluminium, szkło, poliamid, EPDM i silikony w jednej zintegrowanej konstrukcji.
Czym jest curtain walling i dlaczego potrzebuje własnego cPCR?
Ściana osłonowa (curtain walling) to nienosząca zewnętrzna okładzina budynku, przenosząca wyłącznie własny ciężar i obciążenia wiatrem. Definiuje ją norma produktowa EN 13830:2015+A1:2020. W przeciwieństwie do zwykłego okna czy drzwi balkonowych, system curtain wall to złożona, projektowana na wymiar fasada, zawierająca:
- profile aluminiowe (słupki, rygle, przykrycia) — stanowią zwykle 60–75% masy systemu
- szyby zespolone IGU (izolacyjne jednostki szybowe) — ciężkie, energochłonne w produkcji
- przekładki termiczne z poliamidu PA 6.6 — funkcjonalnie kluczowe, trudne do oddzielenia przy rozbiórce
- uszczelki EPDM — drobna masa, ale setki metrów bieżących w jednym systemie
- silikony strukturalne i pogodowe — klejące lub uszczelniające szkło
- łączniki stalowe — kotwienie do konstrukcji budynku
Ten wielomateriałowy charakter sprawia, że EPD ściany osłonowej jest jednym z najtrudniejszych do sporządzenia i porównania w budownictwie — stąd potrzeba dedykowanego cPCR.
Zakres EN 18001:2024
Norma obejmuje systemy curtain walling zgodne z EN 13830, w tym:
| System | Opis |
|---|
| Słupkowo-ryglowy (stick system) | Profile łączone na budowie element po elemencie |
| Jednostkowy (unitized) | Prefabrykowane panele, montaż modułowy |
| Półjednostkowy (semi-unitized) | Kombinacja obu podejść |
| Structural Sealant Glazing (SSG) | Szkło klejone silikonem strukturalnym, bez widocznej ramy |
Poza zakresem EN 18001 są: okna otwierane i drzwi (objęte EN 17213), okładziny wentylowane (rainscreen cladding) niebędące curtain wallem wg EN 13830, oraz samodzielne elementy szklenia strukturalnego.
Wymagane moduły cyklu życia
| Moduły | Etap | Status |
|---|
| A1–A3 | Produkcja: surowce, transport, przetwarzanie | Obowiązkowe |
| A4–A5 | Transport na plac budowy, montaż | Zalecane |
| B1–B7 | Faza użytkowania (B4: wymiana IGU — kluczowa) | B4 wymagane przy pełnym LCA |
| C1–C4 | Koniec życia: demontaż, transport, przetwarzanie | Obowiązkowe |
| D | Potencjał recyklingu poza granicami systemu | Obowiązkowe do deklarowania |
Dlaczego moduł D jest tak ważny dla aluminium?
Aluminium ma wskaźnik recyklingu na koniec życia ~92% w europejskich systemach zbiórki materiałów budowlanych. Produkcja aluminium z surowca wtórnego zużywa tylko ok. 5% energii w porównaniu do aluminium pierwotnego. To oznacza, że moduł D dla systemów curtain wall generuje bardzo duże ujemne wartości GWP — kredyt środowiskowy za dostarczenie surowca do recyklingu.
Praktyczny efekt: deklarowane przez producenta wartości GWP w modułach A1–A3 mogą wynosić np. +60 kg CO₂e/m², podczas gdy moduł D pokazuje –40 kg CO₂e/m². Dlatego EN 18001 wymaga obowiązkowego deklarowania modułu D, choć — zgodnie z EN 15804+A2 — jego wartości są podawane oddzielnie i nie są sumowane z modułami A–C.
Złożoność systemu: granica systemu i kwestia szyb
Jedną z kluczowych decyzji metodologicznych w EPD ściany osłonowej jest:
Czy szyba (IGU) jest w granicach systemu czy poza nimi?
Producent systemu aluminiowego (np. Schüco, Aluprof, Reynaers) zazwyczaj nie produkuje szkła — jest ono zakupywane od zewnętrznych dostawców. W związku z tym EPD może być zadeklarowane:
– z szybą w systemie — pełniejszy obraz, ale wyniki silnie zależą od wybranego producenta szkła
– bez szyby — EPD obejmuje tylko aluminium i akcesoria; szyba deklarowana osobno przez producenta szkła
EN 18001 wymaga jednoznacznego zadeklarowania tej granicy systemu i uzasadnienia wyboru — bez tego porównanie EPD różnych systemów jest niemożliwe.
Żywotność referencyjna (RSL)
Zgodnie z EN 18001:2024:
- Rama aluminiowa: RSL = 50 lat (standardowy czas życia budynku biurowego)
- Szyba IGU: RSL = 30 lat — typowo wymaga wymiany w połowie życia budynku
Różnica RSL ramy i szyby wymaga modelowania modułu B4 (wymiana) — do EPD na 50-letni cykl referencyjny wlicza się jedną wymianę IGU. To istotnie zwiększa ślad węglowy systemu, szczególnie gdy szyba jest w granicach systemu.
Zawartość recycled aluminium — kluczowa zmienna
EN 15804+A2 (i EN 18001 jako uzupełniający cPCR) wymaga deklarowania zawartości materiałów wtórnych z rozróżnieniem:
– pre-consumer (odpady produkcyjne z obróbki aluminium)
– post-consumer (aluminium z recyklingu poużytkowego — okna, fasady, puszki)
Zawartość recycled content w billetach aluminiowych stosowanych przez europejskich wytłaczarni waha się od 50% do ponad 95%. Producenci systemów stosujący billet ultra-low carbon (np. Aluprof z Grupy Kęty deklaruje 1,24 kgCO₂e/kg dla wybranych profili) uzyskują znacznie niższy GWP w module A1 niż ci korzystający z aluminium pierwotnego (~6–8 kgCO₂e/kg).
Ta zmienność oznacza, że EPD dwóch systemów o identycznym wyglądzie może różnić się ślad węglowy o 300–500% w module A1–A3.
Jak stosować EN 18001 z EN 15804+A2?
Każde EPD systemu ścian osłonowych musi odwoływać się do:
- EN 15804:2012+A2:2019 — bazowy PCR
- EN 18001:2024 — cPCR specyficzny dla curtain walling
Postanowienia EN 18001 mają pierwszeństwo w zakresie, w którym normy się pokrywają. EPD musi być weryfikowane przez niezależną stronę trzecią i publikowane przez operatora programu EPD (IBU, EPD International, BRE itp.).
Status w Polsce
Polska norma PN-EN 18001 nie jest jeszcze opublikowana przez PKN. Na rynku obowiązuje bezpośrednio wersja europejska EN 18001:2024. Polski producent Aluprof (Grupa Kęty) należy do europejskich liderów w produkcji systemów aluminiowych i jest bezpośrednio objęty wymaganiami tej normy.
Znaczenie dla rynku i certyfikacji
EPD systemów curtain wall zgodne z EN 18001:2024 są wymagane lub punktowane w:
– BREEAM (Mat 01 — Life Cycle Assessment)
– DGNB (ENV 1.1 — Life Cycle Assessment of Buildings)
– LEED v4/v4.1 (MR — Building Product Disclosure and Optimization)
– EU Taxonomy — kryterium istotnego wkładu w łagodzenie zmian klimatu dla budynków
Dla biurowców, hoteli i budynków użyteczności publicznej z dużymi fasadami szklanymi, wybór systemu z udokumentowanym EPD staje się elementem due diligence inwestycji ESG.
Podsumowanie
| Element | Szczegóły |
|---|
| Norma | EN 18001:2024 |
| Komitet | CEN/TC 33 |
| Wyroby | Systemy curtain wall wg EN 13830 (słupkowo-ryglowe, jednostkowe, SSG) |
| Moduły obowiązkowe | A1–A3, C1–C4, D |
| Jednostka | 1 m² zainstalowanej ściany osłonowej |
| RSL ramy / szyby | 50 lat / 30 lat |
| Kluczowa złożoność | Wielomateriałowość, granica systemu (szyba tak/nie), recycled content aluminium |
| Moduł D | Obowiązkowy, duże ujemne GWP z recyklingu aluminium |
| Weszła w życie | Grudzień 2024 (EN), PN-EN — w przygotowaniu |
EN 18001 porządkuje dotychczasowy chaos metodologiczny w EPD ścian osłonowych, gdzie różni producenci stosowali różne granice systemu i różne założenia co do recycled content. Teraz porównanie EPD Schüco z EPD Aluprofu czy Reynaersa będzie możliwe na wspólnych zasadach.