ISO 59020:2024 to pierwsza międzynarodowa norma, która ustala spójny sposób pomiaru i oceny wyników cyrkularności — na poziomie produktu, organizacji i całego systemu gospodarczego. Dla producentów oznacza to, że deklarowana „obiegowość” wyrobu przestaje być hasłem marketingowym, a staje się liczbą obliczoną według uznanej metody i możliwą do niezależnej weryfikacji.
Poniżej wyjaśniamy, czym norma jest, czym różni się od śladu węglowego i deklaracji środowiskowej wyrobu (EPD), oraz jak wskaźniki cyrkularności można dołączyć do EPD w programie EPD Polska.
Czym jest ISO 59020:2024
ISO 59020:2024 *„Circular economy — Measuring and assessing circularity performance”* została opublikowana w maju 2024 roku (ISO 59020:2024, iso.org). Norma określa ramy i wymagania pozwalające organizacji zmierzyć, jak skutecznie ogranicza zużycie surowców pierwotnych i utrzymuje materiały w obiegu.
Kluczowe jest tu słowo „measuring”. ISO 59020 nie jest zbiorem ogólnych zasad — to metoda obliczeniowa: wyznaczasz granice analizowanego systemu, dobierasz wskaźniki, zbierasz dane i otrzymujesz wynik, który można porównać i zweryfikować. Tym norma różni się od pozostałych dokumentów serii ISO 59000, które mają charakter wytycznych.
Potrzebujesz deklaracji EPD dla swojego wyrobu?
Opracowujemy, weryfikujemy i rejestrujemy deklaracje środowiskowe EPD typu III zgodne z EN 15804 — potrzebne w przetargach, certyfikacji budynków i wymaganiach CPR. Przygotujemy wycenę dopasowaną do Twojego produktu, bez zobowiązań.
Zamów bezpłatną wycenę →Seria ISO 59000 — miejsce normy 59020
W 2024 roku ukazały się trzy normy z serii poświęconej gospodarce o obiegu zamkniętym. Każda pełni inną rolę:
| Norma | Zakres | Charakter |
|---|
| ISO 59004:2024 | Terminologia, zasady i wytyczne wdrażania | Wytyczne |
| ISO 59010:2024 | Transformacja modeli biznesowych i sieci wartości | Wytyczne |
| ISO 59020:2024 | Pomiar i ocena wyników cyrkularności | Wymagania, weryfikowalne |
Tylko ISO 59020 zawiera wymagania dotyczące pomiaru, dlatego to ona jest podstawą do liczbowej, sprawdzalnej oceny cyrkularności wyrobu (ISO 59004:2024, iso.org).
W przygotowaniu jest jeszcze ISO 59001 — system zarządzania gospodarką o obiegu zamkniętym (na poziomie organizacji, analogicznie do ISO 14001). Norma jest na bardzo wczesnym etapie prac (status ISO/AWI, czyli zatwierdzony temat przed pierwszym projektem), a jej publikacji można się spodziewać dopiero w perspektywie kilku lat (ISO/AWI 59001, iso.org). Nie należy jej mylić z ISO 59020: pierwsza dotyczy systemu zarządzania w firmie, druga — pomiaru cyrkularności konkretnego wyrobu.
Wskaźniki cyrkularności: obowiązkowe i opcjonalne
ISO 59020 porządkuje proces zbierania i obliczania danych za pomocą wskaźników cyrkularności. Norma rozróżnia wskaźniki obowiązkowe (rdzeniowe) oraz opcjonalne, opisane w załącznikach. Wynik odnosi się do zdefiniowanych granic systemu, dzięki czemu różne wyroby można porównywać na tej samej podstawie.
Mierzone aspekty obejmują między innymi:
- udział surowców wtórnych na wejściu wyrobu,
- udział materiałów kierowanych do ponownego użycia, recyklingu lub odzysku na końcu życia,
- efektywność wykorzystania zasobów w cyklu życia.
ISO 59020 a Material Circularity Indicator (MCI)
Material Circularity Indicator (MCI) opracowany przez Fundację Ellen MacArthur to wskaźnik wyrażający obiegowość wyrobu w skali od 0% (produkt w pełni liniowy, z surowców pierwotnych) do 100% (produkt w pełni obiegowy). MCI został dostosowany do ram ISO 59020, dlatego dziś stosuje się go jako jeden ze wskaźników w ramach normy, a nie zamiast niej (Ellen MacArthur Foundation — MCI).
W praktyce oznacza to spójność: pojedynczy wynik MCI można raportować jako element szerszej, znormalizowanej oceny zgodnej z ISO 59020.
Poziom produktu, organizacji i systemu
Mocną stroną ISO 59020 jest wielopoziomowość. Tę samą metodę stosuje się do oceny:
- pojedynczego produktu lub rodziny produktów,
- organizacji lub zakładu,
- większego systemu — na przykład regionu lub łańcucha wartości.
Dla deklaracji środowiskowych wyrobu istotny jest poziom produktu — i to on jest podstawą, gdy chcemy dołączyć wskaźniki cyrkularności do EPD.
Cyrkularność a EPD wg EN 15804+A2
Deklaracja środowiskowa wyrobu (EPD) zgodna z EN 15804+A2 raportuje ślad środowiskowy w cyklu życia, w tym potencjał ponownego użycia i recyklingu w module D. EPD i cyrkularność wg ISO 59020 to jednak dwie różne miary: EPD opisuje oddziaływanie środowiskowe, a ISO 59020 — stopień obiegowości materiałów. Najlepiej traktować je jako uzupełniające się informacje.
Warto też odróżnić cyrkularność od neutralności węglowej. Tę ostatnią reguluje EN ISO 14068-1:2023, która zastąpiła wycofaną specyfikację PAS 2060 (EN ISO 14068-1:2023, iso.org). Każda z tych miar odpowiada na inne pytanie i nie należy ich łączyć w jeden wynik.
Jak ująć cyrkularność w EPD Polska
W programie EPD Polska wskaźniki cyrkularności obliczone według ISO 59020:2024 mogą zostać dołączone do deklaracji środowiskowej wyrobu jako informacja dodatkowa, weryfikowana przez niezależną stronę trzecią wraz z całą EPD. Producent zyskuje w ten sposób jeden, spójny dokument: ślad środowiskowy wyrobu wraz ze sprawdzalną miarą jego obiegowości.
Jeśli chcą Państwo dołączyć ocenę cyrkularności do EPD swojego wyrobu, prosimy o kontakt z zespołem programu EPD Polska — ustalimy zakres danych i właściwy zestaw wskaźników.
Najczęstsze pytania
Czy ISO 59020 zastępuje EPD?
Nie. EPD opisuje oddziaływanie środowiskowe wyrobu w cyklu życia, a ISO 59020 mierzy jego cyrkularność. Obie miary najlepiej stosować razem jako uzupełniające się.
Czym ISO 59020 różni się od ISO 59001?
ISO 59020:2024 (opublikowana) mierzy cyrkularność produktu, organizacji lub systemu. ISO 59001 dotyczy systemu zarządzania gospodarką o obiegu zamkniętym w organizacji i jest dopiero w opracowaniu — jej wydanie planowane jest w perspektywie kilku lat.
Czy mogę raportować Material Circularity Indicator zgodnie z ISO 59020?
Tak. MCI został dostosowany do ram ISO 59020 i może być stosowany jako jeden ze wskaźników w ramach tej normy.