Od 2030 roku każdy nowy budynek w Unii Europejskiej będzie musiał mieć obliczony i zadeklarowany potencjał globalnego ocieplenia (GWP). To wymóg znowelizowanej dyrektywy EPBD 2024/1275, który fundamentalnie zmieni sposób projektowania i specyfikowania materiałów budowlanych. Kluczowe pytanie brzmi: skąd wziąć dane o śladzie węglowym poszczególnych materiałów? Odpowiedź: z EPD.
Jak się liczy ślad węglowy budynku?
Obliczenie GWP budynku wykonuje się metodą LCA (Life Cycle Assessment) na poziomie całego obiektu, zgodnie z normą EN 15978 (Sustainability of construction works — Assessment of environmental performance of buildings). Norma ta definiuje, jak zsumować wpływ środowiskowy wszystkich materiałów, procesów budowlanych i faz użytkowania budynku.
Wzór uproszczony
GWP budynku = Σ (ilość materiału × GWP materiału z EPD) + energia operacyjna + transport + koniec życia
Dla każdego materiału użytego w budynku potrzebne są dane o jego GWP — wyrażone w kg CO₂e na jednostkę funkcjonalną (np. 1 m² płyty, 1 m³ betonu, 1 kg stali). Te dane pochodzą z EPD — deklaracji środowiskowych poszczególnych wyrobów.
Trzy źródła danych o GWP materiałów
| Źródło | Precyzja | Akceptacja w certyfikacjach |
|---|
| EPD producenta (specific data) | Najwyższa — dane z konkretnego zakładu | Pełna — BREEAM, LEED, DGNB, Level(s) |
| EPD sektorowe (industry-average) | Średnia — uśrednione dane branżowe | Akceptowane, ale z penalizacją w niektórych systemach |
| Dane generyczne (generic data) | Najniższa — średnie europejskie lub krajowe | Dopuszczone, ale z karą 20–30% w DGNB/BREEAM |
Producent posiadający własne EPD daje projektantowi precyzyjne dane, co przekłada się na niższy obliczony GWP budynku i wyższe wyniki w certyfikacji. Producent bez EPD zmusza projektanta do stosowania danych generycznych — zwykle zawyżonych.
Norma EN 15978 — ramy obliczeniowe
EN 15978 dzieli cykl życia budynku na te same moduły co EN 15804 (norma EPD dla wyrobów), co umożliwia bezpośrednie „wkładanie” danych z EPD do modelu budynku:
| Moduł | Faza | Źródło danych |
|---|
| A1–A3 | Produkcja materiałów | EPD wyrobów |
| A4 | Transport na budowę | EPD (jeśli deklaruje A4) + odległość |
| A5 | Budowa, montaż | Scenariusze projektowe |
| B1–B7 | Użytkowanie, konserwacja, wymiana | EPD (RSL) + dane operacyjne |
| C1–C4 | Rozbiórka, utylizacja | EPD (jeśli deklaruje C) + scenariusze |
| D | Recykling, odzysk | EPD (moduł D) |
Moduły A1–A3 z EPD to fundament obliczeń — stanowią typowo 60–80% embodied carbon budynku. Bez EPD wyrobów nie da się rzetelnie policzyć GWP budynku.
EPBD 2024 — kiedy to wchodzi w życie?
Dyrektywa o charakterystyce energetycznej budynków (EPBD 2024/1275) wprowadza konkretny harmonogram:
- Do 2027: państwa UE opracowują krajowe mapy drogowe z wartościami granicznymi GWP
- 1 stycznia 2028: GWP obowiązkowy w świadectwie energetycznym nowych budynków publicznych >1000 m²
- 1 stycznia 2030: GWP obowiązkowy dla WSZYSTKICH nowych budynków (bez progu)
Wynik GWP budynku wyrażany jest w kg CO₂e/m² powierzchni użytkowej i obejmuje cały cykl życia.
Polska — transpozycja EPBD
Termin transpozycji do polskiego prawa to 29 maja 2026. Prace legislacyjne trwają. W grudniu 2024 uruchomiono platformę FoCA — pierwsze polskie narzędzie do szacowania śladu węglowego budynków, stworzone przez PLGBC, ITB i Politechnikę Wrocławską.
FoCA zawiera dane dla ok. 100 materiałów budowlanych produkowanych w Polsce — to dobry początek, ale daleki od kompletności. Producenci z własnymi EPD mogą dostarczać dane bezpośrednio do narzędzi LCA budynku, co jest precyzyjniejsze niż dane generyczne z FoCA.
Level(s) — europejski system wskaźników
Level(s) to dobrowolny (na razie) europejski system wskaźników zrównoważoności budynków. Wskaźnik 1.2 (Use stage energy performance — Life cycle Global Warming Potential) bezpośrednio wymaga danych z EPD wyrobów budowlanych do obliczenia GWP budynku.
Level(s) jest referencją dla:
– zamówień publicznych UE (Green Public Procurement)
– taksonomii UE (kryterium istotnego wkładu w łagodzenie zmian klimatu)
– certyfikacji budynków (BREEAM, DGNB odwołują się do Level(s))
Narzędzia do obliczeń LCA budynku
| Narzędzie | Typ | Rynek | Baza EPD |
|---|
| One Click LCA | Komercyjne | Globalny | 200 000+ EPD |
| FoCA | Bezpłatne | Polska | ~100 materiałów |
| eLCA (BBSR) | Bezpłatne | Niemcy | ÖKOBAUDAT |
| openLCA | Open source | Globalny | Różne bazy |
| SimaPro | Komercyjne | Globalny | ecoinvent |
One Click LCA jest najpopularniejszym narzędziem w projektach BREEAM/LEED w Europie. Importuje EPD bezpośrednio z rejestrów programów EPD — w tym EPD Polska. Producent z EPD w naszym rejestrze automatycznie zyskuje widoczność w narzędziu używanym przez tysiące architektów.
Co to oznacza dla producenta materiałów?
- Twój produkt będzie częścią obliczeń GWP budynku — z EPD lub bez (ale z EPD wypadniesz lepiej)
- Architekci wybierają materiały o niższym GWP — EPD to dowód, że Twój produkt jest lepszy od generycznej średniej
- Przetargi publiczne zaczną wymagać danych GWP — EPD to jedyny akceptowany format
- Certyfikacje budynków (BREEAM Mat 01, DGNB ENV 1.1) penalizują materiały bez EPD
Przykład praktyczny
Projektant budynku biurowego w Warszawie porównuje dwóch dostawców betonu:
– Producent A — ma EPD: GWP = 520 kg CO₂e/m³
– Producent B — brak EPD: projektant stosuje daną generyczną = 750 kg CO₂e/m³
Przy 2000 m³ betonu w konstrukcji różnica wynosi 460 ton CO₂e — wystarczająco, by wpłynąć na wynik LCA całego budynku i punktację BREEAM.
Polecane materiały wideo
- „Ślad węglowy budynków: zacznijmy od podstaw!” — Polish Green Building Council (PLGBC) na YouTube
- „2024 Outlook: the latest trends in low-carbon construction” — One Click LCA (YouTube, 164 tys. wyświetleń)
Podsumowanie
| Element | Szczegóły |
|---|
| Norma | EN 15978 (LCA budynku) + EN 15804+A2 (EPD wyrobów) |
| Wymóg | GWP budynku obowiązkowy od 2028 (publiczne) / 2030 (wszystkie) |
| Dane | EPD = najdokładniejsze źródło GWP materiałów |
| Narzędzia | One Click LCA, FoCA, eLCA |
| Jednostka | kg CO₂e/m² powierzchni użytkowej budynku |
| Polska | Transpozycja EPBD do maja 2026, platforma FoCA dostępna |
Ślad węglowy budynku to suma śladów węglowych jego materiałów. EPD jest pomostem między producentem wyrobu a projektantem budynku — bez niego ta suma nie może być obliczona rzetelnie. Producenci, którzy dostarczą swoje EPD teraz, będą widoczni w narzędziach LCA używanych przez architektów — zanim obliczenia staną się obowiązkowe.