W skrócie. Deklaracja środowiskowa wyrobu (EPD) nie spełnia wymogów granicznego mechanizmu węglowego CBAM, a liczba śladu węglowego z EPD nie jest wartością emisji wbudowanych CBAM. Oba dokumenty powstają w dużej części z tych samych danych pierwotnych, ale różnią się zakresem, metodyką liczenia i reżimem weryfikacji. Dla większości producentów — zwłaszcza niskoemisyjnych hut stali — rozstrzygające pytanie nie brzmi „czy publikować EPD?”, lecz „czy nasze zweryfikowane emisje rzeczywiste biją wartość domyślną UE?”
Ten artykuł wyjaśnia, jak CBAM działa w 2026 roku, jak ma się do niego EPD, gdzie oba dokumenty faktycznie się pokrywają i jakie kroki podjąć, aby się przygotować — z odwołaniami do aktów prawnych.
Wskaźniki referencyjne CBAM dla stali wg trasy produkcji. Źródło: rozporządzenie wykonawcze (UE) 2025/2620.Podstawowe pojęcia
CBAM — mechanizm dostosowywania cen na granicach z uwzględnieniem emisji CO₂, ustanowiony rozporządzeniem (UE) 2023/956. Nakłada cenę węglową na emisje wbudowane wybranych towarów przywożonych do UE, tak aby odpowiadała kosztowi, który ponoszą producenci unijni w systemie handlu uprawnieniami do emisji (ETS).
Emisje wbudowane — emisje gazów cieplarnianych powstałe podczas produkcji towaru, liczone na poziomie instalacji według metodyki CBAM (załącznik IV do rozporządzenia 2023/956) i wyrażone na tonę wyrobu.
EPD — deklaracja środowiskowa III typu według ISO 14025, a dla wyrobów budowlanych według EN 15804. Wieloskładnikowe, oparte na cyklu życia, zweryfikowane przez stronę trzecią oświadczenie o efektywności środowiskowej wyrobu.
CBAM w 2026: co jest faktycznie wymagane
CBAM wszedł w okres docelowy 1 stycznia 2026, po przejściowej fazie wyłącznie sprawozdawczej, która trwała od października 2023 na podstawie rozporządzenia wykonawczego (UE) 2023/1773. Od tej daty obowiązuje zobowiązanie finansowe.
Ramy operacyjne dopełnił pakiet aktów wykonawczych i delegowanych przyjętych w grudniu 2025 (główne akty wykonawcze (UE) 2025/2546–2550 z 10 grudnia, kolejne z 16 grudnia; zob. stronę legislacji DG TAXUD). Wiążące wartości domyślne ustaliło rozporządzenie wykonawcze (UE) 2025/2621 z 16 grudnia 2025 (publikacja w Dz.U. 31 grudnia 2025), a wskaźniki referencyjne — rozporządzenie wykonawcze (UE) 2025/2620. Harmonogram ukształtowało uproszczenie Omnibus (rozporządzenie (UE) 2025/2083), obowiązujące od 20 października 2025.
| Kamień milowy | Data |
|---|
| Początek okresu docelowego (zobowiązanie finansowe) | 1 stycznia 2026 |
| Dostęp akredytowanych weryfikatorów do rejestru CBAM | od 30 września 2026 (wg DG TAXUD) |
| Otwarcie sprzedaży certyfikatów CBAM | 1 lutego 2027 |
| Pierwsza deklaracja roczna i umorzenie certyfikatów (za przywóz 2026) | 30 września 2027 |
Kto odpowiada. Obowiązek CBAM spoczywa na upoważnionym zgłaszającym CBAM (importerze z UE), a nie na producencie spoza UE. Wytwórca spoza Unii nie składa deklaracji CBAM, ale dostarczane przez niego dane decydują o tym, czy jego unijni odbiorcy zastosują wartości rzeczywiste, czy będą zmuszeni oprzeć się na karzących wartościach domyślnych. Dla producenta spoza UE CBAM to kwestia konkurencyjności, nie podatek bezpośredni.
Zwolnienie do 50 ton. Importerzy, których łączny roczny przywóz netto towarów objętych CBAM nie przekracza 50 ton, są w całości zwolnieni. Komisja szacuje, że usuwa to około 90% importerów, zachowując mniej więcej 99% emisji wbudowanych.
Czego większość poradników nie dopowiada: dla stali liczą się tylko emisje bezpośrednie
Na gruncie rozporządzenia CBAM żelazo i stal, aluminium oraz wodór podlegają w okresie docelowym wyłącznie emisjom bezpośrednim. Emisje pośrednie (z zakupionej energii elektrycznej) uwzględnia się dla cementu, nawozów i energii elektrycznej — ale nie dla stali.
To ma ogromne znaczenie dla producentów wykorzystujących piec łukowy elektryczny (EAF) i złom: są energochłonni, ale mają bardzo niskie emisje procesowe. Ich największa pozycja śladu — zużycie prądu — nie zawyża wyniku CBAM. Efekt: niskoemisyjna stal karana wartościami domyślnymi wygląda znacznie lepiej po policzeniu i zweryfikowaniu rzeczywistych emisji bezpośrednich.
EPD a emisje wbudowane CBAM: te same dane, inny produkt
Granica EPD „od kołyski do bramy” (moduły A1–A3) jest zbliżona do granicy CBAM „do bramy zakładu”, dlatego EPD stanowi mocny fundament danych. Ale oba dokumenty nie są wymienne.
| Wymiar | EPD (EN 15804 / ISO 14025) | Emisje wbudowane CBAM |
|---|
| Cel | deklaracja środowiskowa wyrobu (rynek) | wartość regulacyjna do rozliczenia certyfikatów |
| Podstawa | ISO 14025, EN 15804, PCR danego wyrobu | rozp. (UE) 2023/956 + akty wykonawcze/delegowane 2025 (metoda z zał. IV) |
| Wskaźniki | wiele (GWP oraz zakwaszenie, eutrofizacja, zużycie wody, zasobów…) | wyłącznie gazy cieplarniane |
| Zakres emisji | pełny zakres LCA, w tym węgiel biogeniczny | emisje bezpośrednie (żelazo i stal, aluminium, wodór); pośrednie dodatkowo dla cementu, nawozów, energii elektrycznej |
| Granica systemu | A1–A3 od kołyski do bramy (opcjonalnie A4–D) | proces produkcyjny na poziomie instalacji, wraz z prekursorami |
| Alokacja | reguły alokacji LCA / PCR | reguły alokacji i monitorowania właściwe dla CBAM |
| Weryfikacja | weryfikator programu EPD wg ISO 14025 | weryfikator akredytowany przez krajową jednostkę akredytującą UE/EOG (zob. niżej) |
| Próg istotności | wg PCR / programu | 5% łącznych emisji wbudowanych, na kod CN (zał. VI rozp. 2023/956) |
Sedno: liczone gazy, matematyka alokacji i reżim weryfikacji są inne. Dlatego liczba GWP z EPD nie jest wartością CBAM, a weryfikacja EPD nie jest uznawana za weryfikację CBAM. To, co przechodzi między dokumentami, to dane pierwotne: opomiarowana energia, wsady materiałowe i prekursory, emisje procesowe oraz wielkości produkcji.
Jak wyznacza się emisje wbudowane CBAM
- Plan monitorowania. Instalacja definiuje metodę monitorowania — opartą na obliczeniach (dane o działalności × wskaźniki emisji) lub opartą na pomiarach (ciągły pomiar strumienia) — zgodnie z zał. IV do rozp. (UE) 2023/956.
- Granica systemu i prekursory. Emisje bezpośrednie ujmuje się na proces produkcyjny. Dla towarów złożonych do wyrobu końcowego przenosi się emisje wbudowane istotnych prekursorów; gdy prekursor pochodzi z wielu instalacji, stosuje się średnią ważoną, chyba że udokumentowano konkretne źródło.
- Weryfikacja. Akredytowany weryfikator CBAM sprawdza dane wobec 5% progu istotności (zał. VI) i wydaje sprawozdanie z weryfikacji.
- Przekazanie importerowi. Zweryfikowana wartość trafia do zgłaszającego z UE i jest używana w deklaracji CBAM.
Akredytacja weryfikatora. Na podstawie art. 18 rozp. (UE) 2023/956 weryfikator CBAM jest akredytowany przez krajową jednostkę akredytującą UE/EOG (w Polsce: PCA) jedną z dwóch ścieżek: jako weryfikator ETS akredytowany wg rozp. (UE) 2018/2067 rozszerzający zakres na CBAM, albo jako weryfikator akredytowany specjalnie dla CBAM wg EN ISO 14065 na podstawie rozp. (WE) nr 765/2008 (z ustanawianymi odrębnymi zakresami akredytacji CBAM). Tak czy inaczej, to reżim odrębny od weryfikacji programu EPD. Od 2026 importerzy z UE mogą używać danych rzeczywistych tylko zweryfikowanych w ten sposób.
Wartości domyślne a dane rzeczywiste: ekonomia
Gdy brak zweryfikowanych danych rzeczywistych, importerzy używają wartości domyślnych, które są celowo zachowawcze i obarczone rosnącym narzutem: +10% w 2026, +20% w 2027, +30% od 2028. Dla stali o wyniku decyduje trasa produkcji (wskaźniki referencyjne):
| Trasa produkcji | Wskaźnik (tCO₂e na tonę stali) |
|---|
| Wielki piec / konwertor tlenowy (BF/BOF) | 1,370 |
| Żelazo z redukcji bezpośredniej / piec łukowy (DRI/EAF) | 0,481 |
| Piec łukowy elektryczny oparty na złomie | 0,072 |
Uwaga terminologiczna: liczby 1,370 / 0,481 / 0,072 powyżej to zharmonizowane wskaźniki referencyjne CBAM (rozp. (UE) 2025/2620) służące wygaszaniu darmowego przydziału. To nie są wartości domyślne przypisane do kraju (rozp. (UE) 2025/2621) — te są zwykle wyższe, obarczone narzutem i stosowane tylko, gdy importer nie ma zweryfikowanych danych.
Ponieważ emisje pośrednie (energia elektryczna) są dla stali wyłączone, a wskaźnik dla pieca łukowego na złomie jest bardzo niski, zweryfikowane rzeczywiste emisje bezpośrednie często biją wartość domyślną z dużym zapasem. Ograniczenie jest proste: korzystnych danych rzeczywistych nie można użyć bez weryfikacji.
Potrzebujesz liczb? Zobacz uzupełnienie: pełne wyliczenie kosztu, interaktywny kalkulator oraz porównanie domyślnych wartości dla stali per kraj (Chiny, Indie, Turcja, USA): Ile naprawdę kosztuje CBAM.
Reguła decyzji: policz rzeczywiste emisje bezpośrednie, porównaj z wartością domyślną powiększoną o narzut i weryfikuj tylko wtedy, gdy różnica to uzasadnia. Dla większości niskoemisyjnych producentów — uzasadnia.
Gdzie EPD faktycznie pomaga, a gdzie nie
EPD pomaga: wymusza dyscyplinę danych (opomiarowana energia, wsady, emisje procesowe, wielkości produkcji), której wymaga też zestaw danych CBAM; daje odbiorcom z UE zweryfikowany przez stronę trzecią sygnał wiarygodności „od kołyski do bramy”; pozwala zbudować jeden zbiór danych pierwotnych zasilający i EPD, i obliczenie CBAM.
EPD nie zastępuje: obliczenia emisji CBAM na poziomie instalacji; nie liczy się jako weryfikacja CBAM; nie daje liczby, którą można wstawić do deklaracji CBAM.
Traktuj EPD jako warstwę wiarygodności i silnik jakości danych — nie jako dokument zgodności CBAM.
Producenci spoza UE: udostępnianie danych w rejestrze CBAM
Rejestr CBAM zawiera moduł dla operatorów instalacji w krajach trzecich, w którym producent spoza UE może zarejestrować instalację, jednorazowo wgrać zweryfikowane dane emisyjne i udostępnić je wielu zgłaszającym z UE, zamiast przekazywać każdemu odbiorcy osobno. W praktyce to unijny zgłaszający udostępnia swój numer EORI dostawcy (poza rejestrem), a operator spoza UE ujawnia temu zgłaszającemu dane instalacji i emisji. Wypełnienie tego modułu to sposób, by dobra efektywność emisyjna stała się realną przewagą handlową w UE.
Praktyczna mapa działań
- Wykonaj wstępne oszacowanie ekspozycji CBAM. Ustal rzeczywiste emisje bezpośrednie na tonę i porównaj z wartością domyślną powiększoną o narzut.
- Uruchom monitorowanie na poziomie instalacji według metodyki CBAM — to pozycja o najdłuższym czasie realizacji, niezależna od dostępności weryfikatorów.
- Zbuduj jeden zbiór danych pierwotnych zasilający i EPD, i obliczenie CBAM.
- Przygotuj się do akredytowanej weryfikacji CBAM, aby ruszyć, gdy tylko pojawią się moce (dostęp weryfikatorów do rejestru od 30 września 2026).
- Zarejestruj instalację w module operatorów z krajów trzecich i udostępnij zweryfikowane dane odbiorcom z UE.
- Opublikuj EPD jako warstwę wiarygodności na rynku UE.
Jak EPD Polska / Multicert może wesprzeć
Wspieramy stronę danych od początku do końca: przygotowanie danych emisyjnych według metodyki CBAM, opracowanie i weryfikację EPD oraz pełne przygotowanie do weryfikacji, tak aby akredytowana weryfikacja CBAM była szybka i niskoryzykowna. Formalne sprawozdanie z weryfikacji CBAM wydaje akredytowany weryfikator CBAM, którego koordynujemy.
Jeśli produkujesz stal — lub dowolny towar objęty CBAM — i chcesz wiedzieć, czy zweryfikowane dane rzeczywiste biją dla Twojej instalacji wartość domyślną, napisz do nas po wstępne oszacowanie ekspozycji.
Najczęstsze pytania
Czy mogę użyć liczby GWP z EPD jako wartości emisji CBAM?
Nie. Granice są zbliżone, ale liczone gazy, reguły alokacji i reżim weryfikacji są inne. Z tych samych danych pierwotnych przygotuj odrębną wartość CBAM.
Czy zwykła weryfikacja EPD jest uznawana w CBAM?
Nie. Weryfikację CBAM musi wykonać weryfikator akredytowany przez krajową jednostkę akredytującą UE/EOG (art. 18 rozp. (UE) 2023/956) — odrębnie od weryfikacji programu EPD.
Czy jako producent spoza UE mam obowiązek CBAM?
Nie składasz deklaracji. Obowiązek spoczywa na Twoim importerze z UE. Ale Twoje zweryfikowane dane decydują o jego koszcie, a więc o Twojej konkurencyjności w UE.
Czy emisje z energii elektrycznej liczą się w CBAM dla stali?
Nie. Dla żelaza i stali w okresie docelowym liczą się tylko emisje bezpośrednie; emisje pośrednie z energii elektrycznej są wyłączone — co sprzyja producentom z pieca łukowego.
Mam niskie emisje — czy weryfikacja się opłaca?
Zwykle tak. Wartości domyślne są ustawione wysoko i rosną; jeśli Twoje rzeczywiste emisje bezpośrednie są niższe, weryfikacja zwykle się zwraca. Ale danych rzeczywistych nie użyjesz bez weryfikacji.
Źródła urzędowe