Ile emisji „niesie” gotowa rura, profil czy element konstrukcji stalowej? W mechanizmie CBAM odpowiedź nie kończy się na bramie zakładu, który wyrób wykonał. Do wyniku wlicza się także emisje wbudowane w materiały wsadowe objęte CBAM – tak zwane prekursory. Im dłuższy łańcuch produkcji, tym większa część wyniku powstaje u dostawców, a nie u Ciebie. W tym artykule wyjaśniamy, jak działa ten mechanizm, pokazujemy przykład liczbowy dla łańcucha od rudy do wyrobu gotowego i podpowiadamy, od czego zacząć zbieranie danych.

Podstawa prawna i harmonogram
Mechanizm dostosowywania cen na granicach z uwzględnieniem emisji CO2 (CBAM) ustanawia rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2023/956 z 10 maja 2023 r. Zasady obliczania emisji wbudowanych, w tym sposób uwzględniania prekursorów, określa załącznik IV do tego rozporządzenia. Na okres przejściowy (od 1 października 2023 r. do 31 grudnia 2025 r.) szczegółowe obowiązki sprawozdawcze i metodykę ustaliło rozporządzenie wykonawcze Komisji (UE) 2023/1773 – to w nim, w załączniku III, opisano m.in. granice systemu i ścieżki produkcji poszczególnych grup towarów. Dla okresu docelowego od 1 stycznia 2026 r. metodykę obliczania emisji wbudowanych, granice ścieżek produkcji i wzory dokumentów określa rozporządzenie wykonawcze Komisji (UE) 2025/2547. Arkusze i komunikaty z okresu przejściowego nie są już wzorem dla danych za 2026 r.
Od 1 stycznia 2026 r. obowiązuje okres docelowy (tzw. system definitywny). Kwartalne raporty zastąpiła roczna deklaracja CBAM, a przy imporcie wymagającym rozliczenia działa importer lub pośredni przedstawiciel celny ze statusem upoważnionego zgłaszającego CBAM. Dla wniosków zarejestrowanych do 31 marca 2026 r. przewidziano możliwość kontynuowania importu do skutecznej decyzji w sprawie wniosku (rozporządzenie 2025/2549). Rozporządzenie (UE) 2025/2083 wprowadziło zwolnienie oparte na progu 50 t rocznie. Obejmuje ono importerów, u których łączna masa netto towarów CBAM z sektorów żelaza i stali, aluminium, cementu i nawozów nie przekracza tego progu w roku kalendarzowym. Po przekroczeniu progu rozlicza się cały objęty mechanizmem import z tego roku. Zwolnienie nie dotyczy energii elektrycznej i wodoru (art. 2a i załącznik VII do rozporządzenia 2023/956 po zmianach). Sprzedaż certyfikatów CBAM rusza 1 lutego 2027 r., a pierwszą deklarację – za import z 2026 r. – trzeba złożyć do 30 września 2027 r. (komunikat Komisji Europejskiej; opis okresu docelowego: Komisja Europejska). Koszt importu z 2026 r. warto jednak uwzględniać w kalkulacjach już teraz.
Czym jest prekursor
Prekursor to materiał wsadowy, który sam należy do towarów objętych CBAM i zostaje zużyty w procesie wytwarzania innego towaru objętego CBAM. W hutnictwie żelaza i stali typowy łańcuch wygląda tak:
Importujesz towary objęte CBAM?
Przygotowujemy kalkulację emisji wbudowanych i dane do rocznej deklaracji CBAM. Sprawdzamy kompletność dokumentów od dostawcy i porównujemy koszt dostępnych wariantów, uwzględniając przygotowanie oraz weryfikację danych. Zacznij od zapytania o zakres usługi. Dokumenty poufne przekażesz przez depozyt Multicert po otrzymaniu zaproszenia.
Poproś o wycenę →Przekaż dokumenty do prowadzonej sprawy- ruda spiekana lub grudki (pelety) – wsad do wielkiego pieca,
- surówka (z wielkiego pieca) albo żelazo gąbczaste – DRI (z redukcji bezpośredniej),
- stal surowa – z konwertora tlenowego lub pieca łukowego,
- wyroby walcowane na gorąco – blachy, taśmy, pręty, kształtowniki,
- wyrób gotowy – np. rura, profil zamknięty, element złączny, konstrukcja stalowa.
Sama ruda żelaza w stanie surowym nie jest towarem CBAM, ale już ruda spiekana (aglomerowana) – tak. Dlatego w praktyce łańcuch zaczyna się od spieku lub grudek.
Jak emisje przechodzą z etapu na etap
Zgodnie z załącznikiem IV do rozporządzenia 2023/956 i metodyką z rozporządzenia wykonawczego 2025/2547 jednostkowe emisje wbudowane towaru złożonego to suma dwóch składników przeliczona na tonę wyrobu:
- emisji przypisanych procesowi w danej instalacji (bezpośrednich, a w okresie docelowym dla żelaza i stali – co do zasady tylko bezpośrednich),
- emisji wbudowanych w zużyte prekursory – ilość każdego prekursora pomnożona przez jego jednostkowe emisje wbudowane.
Każdy kolejny zakład „dziedziczy” więc emisje poprzedników i dokłada własne. Znaczenie ma też zużycie materiału: jeśli na tonę wyrobu potrzeba 1,1 tony wsadu (straty, odpady, naddatki na obróbkę), to do wyniku trafia 1,1-krotność emisji tego wsadu. Gdy prekursory objęte tym samym kodem CN pochodzą z kilku instalacji, stosuje się średnią ważoną ilością. Odstępstwo wymaga przedstawienia weryfikatorowi wystarczających dowodów, że w danym procesie produkcji wykorzystano wyłącznie prekursory z jednej instalacji lub określonej grupy instalacji. Dla takiej grupy również stosuje się średnią ważoną (art. 14 ust. 2–3 rozporządzenia wykonawczego 2025/2547).
Przykład liczbowy: od spieku do gotowej rury
Uwaga: poniższe wartości są wyłącznie przykładowe, przyjęte dla zilustrowania mechanizmu. Nie są to wartości domyślne Komisji Europejskiej ani dane żadnego konkretnego producenta. Rzeczywiste wyniki zależą od technologii, paliw, surowców i granic instalacji.
| Etap | Zużycie prekursora na 1 t wyrobu | Emisje z prekursora [t CO2e/t] | Emisje własne etapu [t CO2e/t] | Emisje wbudowane razem [t CO2e/t] |
|---|
| Ruda spiekana | – | – | 0,20 | 0,20 |
| Surówka (wielki piec) | 1,6 t spieku × 0,20 | 0,32 | 1,50 | 1,82 |
| Stal surowa (konwertor) | 0,9 t surówki × 1,82 | 1,64 | 0,20 | 1,84 |
| Taśma walcowana na gorąco | 1,03 t stali × 1,84 | 1,90 | 0,10 | 2,00 |
| Rura spawana (wyrób gotowy) | 1,10 t taśmy × 2,00 | 2,20 | 0,05 | 2,25 |
W ostatnim wierszu 0,05 t CO2e/t emisji własnych przypisano przykładowemu wyżarzaniu rury, czyli procesowi objętemu metodyką. Emisji z cięcia, spawania i wykańczania wyrobów z żeliwa lub stali nie uwzględnia się w tym zakresie, a walcowanie, kucie, wyżarzanie, powlekanie i cynkowanie pozostają objęte (załącznik I pkt 3.16.2 do rozporządzenia 2025/2547). Sama nazwa „rura spawana” nie oznacza więc, że emisje tego etapu pochodzą ze spawania.
Co wynika z tego przykładu? Zakład produkujący rurę emituje we własnym procesie zaledwie 0,05 t CO2e na tonę wyrobu, a mimo to jego wynik CBAM wynosi 2,25 t CO2e/t. Ponad 97% tej wartości pochodzi od dostawców. Widać też wpływ zużycia materiału: 1,10 t taśmy na 1 t rury, czyli 10% naddatku względem produktu (ok. 9,1% strat względem wsadu), dodaje 0,20 t CO2e/t – czterokrotnie więcej niż własne emisje bezpośrednie zakładu.
W ścieżce przez żelazo gąbczaste (DRI) i piec łukowy rozkład jest inny: większe znaczenie mają rodzaj gazu redukcyjnego i udział złomu. Złom nie jest prekursorem w rozumieniu CBAM, więc jego udział we wsadzie obniża emisje przenoszone z wcześniejszych etapów.
Dlaczego dane od dostawców decydują o wyniku
Jeśli nie uzyskasz rzeczywistych danych o emisjach wbudowanych w prekursory, trzeba zastosować wartości domyślne. W okresie docelowym wartości domyślne Komisji zawierają narzut: dla żelaza i stali 10% w 2026 r., 20% w 2027 r. i 30% od 2028 r. (rozporządzenie wykonawcze 2025/2621 po sprostowaniu rozporządzeniem 2026/1740). Narzut ma zachęcać do raportowania danych zmierzonych i zweryfikowanych, ale wartość domyślna pozostaje dopuszczalną metodą. Czy wypadnie drożej niż dane rzeczywiste, zależy od wartości dla danego towaru i kraju, ścieżki produkcji, korekty z tytułu bezpłatnych uprawnień, ceny certyfikatu, właściwego odliczenia ceny emisji zapłaconej w kraju pochodzenia oraz kosztu uzyskania i weryfikacji danych. Porównanie trzeba wykonać dla konkretnego przypadku.
Dla polskich firm problem ma dwie strony. Importerzy wyrobów stalowych spoza UE potrzebują od kontrahentów rzetelnych danych instalacyjnych. Z kolei producenci, którzy sami nie importują, coraz częściej są pytani przez klientów o ślad węglowy wyrobów – a metodyka CBAM i deklaracja środowiskowa EPD (wg EN 15804) opierają się na różnych zasadach, choć korzystają z podobnych danych źródłowych.
Od czego zacząć – lista kroków
- Sporządź mapę prekursorów dla każdego wyrobu: jaki wsad, z jakiej instalacji, od którego dostawcy, w jakiej ilości na tonę wyrobu.
- Ustal rzeczywiste zużycie materiału – bilans masowy, uzysk, odpady produkcyjne.
- Zwróć się do dostawców o dane instalacyjne – w formie raportu operatora instalacji według rozporządzenia wykonawczego 2025/2547, z określeniem ścieżki produkcji. Arkusz z okresu przejściowego nie wystarczy dla danych za 2026 r.
- Ustal, kto zapewnia weryfikację – w okresie docelowym emisje wbudowane, które nie opierają się na wartościach domyślnych, muszą być zweryfikowane przez akredytowanego weryfikatora. Sprawdź, czy producent już zamówił weryfikację swojej instalacji i udostępni raport importerom; najpierw ustal, czy zakres raportu obejmuje dane potrzebne do Twojego importu (Komisja Europejska o weryfikacji CBAM).
- Porównaj dostępne warianty – dane rzeczywiste i wartości domyślne, aby oszacować możliwe koszty.
Najczęstsze pytania
Czy emisje prekursorów naprawdę wliczają się do wyniku CBAM mojego wyrobu?
Tak. Dla towarów złożonych załącznik IV do rozporządzenia 2023/956 nakazuje doliczyć emisje wbudowane w zużyte prekursory do emisji przypisanych własnemu procesowi.
Co, jeśli dostawca nie przekaże danych?
Dla tego prekursora stosuje się wartości domyślne. Koszt takiego rozwiązania trzeba porównać z wariantem opartym na zweryfikowanych danych rzeczywistych. W umowie z dostawcą warto określić zakres i termin przekazania danych.
Czy złom jest prekursorem?
Nie. Złom stalowy nie jest towarem objętym CBAM, więc nie wnosi emisji wbudowanych z wcześniejszych etapów – liczą się jedynie emisje procesu, w którym jest przetapiany.
Czy deklaracja EPD zastępuje dane CBAM?
Nie. EPD opisuje cykl życia wyrobu według norm EN 15804 i ISO 14025, a CBAM wymaga danych instalacyjnych według własnej metodyki. Obie analizy mogą jednak korzystać z tego samego zbioru danych procesowych, co ogranicza pracę.
Porozmawiajmy o Twoim łańcuchu dostaw
Jeśli chcesz uporządkować dane o prekursorach, oszacować wynik CBAM swoich wyrobów albo połączyć te prace z przygotowaniem deklaracji EPD, skontaktuj się z zespołem EPD Polska: epd@epd.org.pl, tel. +48 730 668 341. Chętnie przejrzymy Twój przypadek i podpowiemy, od czego zacząć.