Seria norm ISO 14019, finalizowana w 2025 roku, wprowadza pierwsze na świecie ujednolicone zasady walidacji i weryfikacji informacji o zrównoważonym rozwoju — obejmujące dane środowiskowe, społeczne i dotyczące ładu korporacyjnego (ESG). Dla sektora wyrobów budowlanych norma ta nabiera szczególnego znaczenia w kontekście nowego systemu oceny AVCP 3+, który wymaga walidacji danych środowiskowych przez jednostkę notyfikowaną.
W niniejszym artykule wyjaśniamy, czym jest ISO 14019, jak wpisuje się w ekosystem norm dotyczących zrównoważonego rozwoju, oraz dlaczego producenci wyrobów budowlanych w Polsce powinni już dziś śledzić jej rozwój — szczególnie w kontekście nowego Rozporządzenia CPR 2024/3110.
1. Czym jest seria norm ISO 14019?
ISO 14019 to seria międzynarodowych norm opracowanych wspólnie przez Komitet Techniczny ISO/TC 207/SC 2 (Audyty środowiskowe) oraz Komitet ds. Oceny Zgodności ISO/CASCO. Seria nosi oficjalny tytuł „Sustainability information — Validation and verification” i obejmuje kompleksowe wymagania dotyczące walidacji oraz weryfikacji informacji o zrównoważonym rozwoju.
Kluczową cechą ISO 14019 jest jej horyzontalny charakter. W odróżnieniu od dotychczasowych norm skupiających się wyłącznie na danych środowiskowych (jak ISO 14065:2020), seria ISO 14019 rozszerza zakres na wszystkie aspekty ESG — środowiskowe, społeczne i dotyczące ładu korporacyjnego. Oznacza to, że te same zasady walidacji i weryfikacji mogą być stosowane do raportów niefinansowych, ujawnień klimatycznych, deklaracji śladu węglowego produktów, a także do danych środowiskowych wymaganych w ramach regulacji sektorowych, takich jak Rozporządzenie w sprawie wyrobów budowlanych (CPR).
Prace nad serią zostały zatwierdzone w 2023 roku, a części 1, 2 i 4 osiągnęły status FDIS (Final Draft International Standard) we wrześniu 2025 roku i weszły w fazę publikacji pod koniec października 2025 roku. Część 3 (walidacja) jest nadal w trakcie opracowania.
Ważne zastrzeżenie: ISO 14019 nie jest normą dedykowaną deklaracjom środowiskowym EPD. EPD mają własny, odrębny ekosystem normalizacyjny — ISO 14025, EN 15804+A2, ISO 14065. Jednak ISO 14019 może mieć istotne znaczenie wszędzie tam, gdzie wymagana jest walidacja lub weryfikacja szerszych informacji o zrównoważonym rozwoju, w tym danych LCA wykorzystywanych w systemach oceny zgodności wyrobów budowlanych.
2. Struktura serii — cztery części normy
Seria ISO 14019 składa się z czterech komplementarnych części, z których każda pełni odrębną rolę w systemie zapewniania wiarygodności informacji o zrównoważonym rozwoju:
| Część normy | Tytuł i zakres | Status (2025) |
|---|
| ISO 14019-1 | Zasady ogólne i wymagania dla walidacji i weryfikacji — definiuje kategorie danych ilościowych i jakościowych | W fazie publikacji |
| ISO 14019-2 | Zasady i wymagania dla procesów weryfikacji — procedury zbierania dowodów, analiza niepewności, źródła danych | W fazie publikacji |
| ISO 14019-3 | Zasady i wymagania dla procesów walidacji — ocena deklarowanych informacji przed ich publikacją | W opracowaniu (NP) |
| ISO 14019-4 | Zasady i wymagania dla jednostek walidujących i weryfikujących informacje o zrównoważonym rozwoju | W fazie publikacji |
ISO 14019-1 może być stosowana przez jednostki walidujące i weryfikujące zgodnie z ISO/IEC 17029, jednostki inspekcyjne zgodnie z ISO/IEC 17020, a także jednostki certyfikujące zgodnie z ISO/IEC 17065. Taka elastyczność sprawia, że norma może być wdrażana w ramach różnych schematów oceny zgodności — w tym potencjalnie w ramach systemu AVCP 3+ przewidzianego przez nowe Rozporządzenie CPR.
3. ISO 14019 vs ISO 14065 — kluczowe różnice
Dotychczas weryfikacja informacji środowiskowych opierała się przede wszystkim na normie ISO 14065:2020, która określa wymagania dla jednostek weryfikujących informacje wyłącznie środowiskowe — przede wszystkim w kontekście gazów cieplarnianych. Seria ISO 14019 stanowi istotne rozszerzenie tego podejścia:
| Aspekt | ISO 14065:2020 | ISO 14019 (seria) |
|---|
| Zakres danych | Informacje środowiskowe (głównie GHG) | Pełne ESG — środowiskowe, społeczne, governance |
| Typ informacji | Głównie ilościowe | Ilościowe i jakościowe (binarne, porządkowe, nominalne) |
| Proces | Weryfikacja | Weryfikacja + walidacja |
| Źródła danych | Ogólne wymagania | Szczegółowe rozróżnienie danych pierwotnych i wtórnych z oceną siły dowodów |
| Niepewność | Brak szczegółowych wytycznych | Systematyczne podejście do niepewności wartości |
| Kontekst regulacyjny | Głównie schematy dobrowolne | Schematy dobrowolne i obowiązkowe (CSRD, CPR, SEC Climate Disclosure) |
Warto podkreślić, że ISO 14019 nie zastępuje ISO 14065. Obie normy mogą współistnieć — ISO 14065 pozostaje kluczowa dla weryfikacji GHG i programów emisyjnych, natomiast ISO 14019 oferuje szersze ramy dla wszystkich rodzajów informacji o zrównoważonym rozwoju.
4. System AVCP 3+ i walidacja danych środowiskowych w CPR
Dla sektora wyrobów budowlanych najistotniejszym punktem styku z ISO 14019 jest nowy system AVCP 3+ (Assessment and Verification of Constancy of Performance), wprowadzony Rozporządzeniem delegowanym Komisji (UE) 2024/2769 z dnia 30 maja 2024 roku. System ten obowiązuje od 17 listopada 2024 roku i stanowi pierwszy krok w kierunku obowiązkowej oceny wpływu środowiskowego wyrobów budowlanych.
W systemie AVCP 3+ podział odpowiedzialności wygląda następująco:
Producent jest odpowiedzialny za:
— zbieranie danych wejściowych (dane o procesie produkcyjnym, surowcach, energii),
— określanie założeń i parametrów modelowania,
— przeprowadzenie oceny oddziaływania na środowisko (modelowanie LCA).
Notyfikowana jednostka walidująca jest odpowiedzialna za:
— walidację danych wejściowych i przyjętych założeń,
— ocenę zgodności z obowiązującymi regułami (ogólnymi lub dla danej kategorii produktów),
— wydanie, ograniczenie, zawieszenie lub cofnięcie raportu walidacyjnego.
Zwróćmy uwagę na terminologię: system 3+ wymaga walidacji — a nie tylko weryfikacji — danych środowiskowych. To dokładnie odpowiada zakresowi ISO 14019, która jako pierwsza norma ISO systematycznie rozróżnia i definiuje oba procesy. Weryfikacja (ISO 14019-2) dotyczy oceny danych historycznych — sprawdza, czy już zgromadzone informacje są rzetelne. Walidacja (ISO 14019-3, w przygotowaniu) dotyczy oceny podejścia i zamierzonych deklaracji — ocenia, czy przyjęta metodologia i założenia są uzasadnione.
Choć Rozporządzenie 2024/2769 nie powołuje się bezpośrednio na ISO 14019, logika systemu 3+ jest zbieżna z ramami tej normy. W miarę jak nowe zharmonizowane normy produktowe (hEN) będą uwzględniać charakterystyki środowiskowe — co ma następować stopniowo od 2026 roku, począwszy od betonu prefabrykowanego, wyrobów stalowych, cementu, stolarki okienno-drzwiowej i izolacji termicznej — rola ustandaryzowanego procesu walidacji będzie rosła.
⚠️ Uwaga: Na dzień publikacji tego artykułu nie ma oficjalnego odwołania do ISO 14019 w treści Rozporządzenia CPR 2024/3110 ani Rozporządzenia delegowanego 2024/2769. Powiązanie, które opisujemy, wynika z analizy logicznej zbieżności wymagań — nie z bezpośredniego mandatu prawnego. Przyszłe normy zharmonizowane i wytyczne Komisji Europejskiej mogą jednak uwzględnić ISO 14019 jako ramę metodologiczną dla procesów walidacji w systemie 3+.
5. Powiązanie z CSRD i raportowaniem ESG
ISO 14019 nie powstała w próżni regulacyjnej. Rosnąca liczba przepisów wymaga, aby informacje o zrównoważonym rozwoju były nie tylko deklarowane, ale również niezależnie zweryfikowane lub zwalidowane. Kluczowe regulacje napędzające zapotrzebowanie na takie usługi to:
Dyrektywa CSRD (Corporate Sustainability Reporting Directive) — od roku obrotowego 2024 (dla największych spółek) nakłada obowiązek sporządzania raportów zrównoważonego rozwoju zgodnie ze standardami ESRS. Raporty te podlegają ograniczonej atestacji (limited assurance), a w przyszłości mają podlegać atestacji racjonalnej (reasonable assurance). ISO 14019 dostarcza metodologicznych ram dla jednostek wykonujących taką atestację.
Rozporządzenie CPR 2024/3110 — nowe rozporządzenie w sprawie wyrobów budowlanych, stosowane od 8 stycznia 2026 roku, wprowadza obowiązkowe charakterystyki środowiskowe w Deklaracji Właściwości Użytkowych i Zgodności (DoPC). Dane środowiskowe stają się integralną częścią informacji o wyrobie budowlanym, a ich walidacja w systemie 3+ wymaga kompetentnych jednostek notyfikowanych.
SEC Climate Disclosure Rule — amerykańska regulacja SEC dotycząca ujawnień klimatycznych przez spółki publiczne, która również wymaga weryfikacji danych o emisjach GHG.
ISO 14019 odpowiada na potrzebę, jaką tworzą te regulacje: dostarcza spójnych, międzynarodowo uznanych zasad dla procesu walidacji i weryfikacji, niezależnie od sektora i typu informacji o zrównoważonym rozwoju.
6. Normy i standardy powiązane z ISO 14019
Seria ISO 14019 nie funkcjonuje w izolacji — wpisuje się w szerszy ekosystem norm i standardów dotyczących zrównoważonego rozwoju, audytów i raportowania. Poniżej przedstawiamy kluczowe dokumenty, które uzupełniają lub współdziałają z ISO 14019:
| Norma / Standard | Zakres | Powiązanie z ISO 14019 |
|---|
| ISO 14001 | Systemy zarządzania środowiskowego | Dostarcza komplementarnych ram doskonalenia wyników środowiskowych — dane generowane w ramach SZŚ mogą podlegać weryfikacji wg ISO 14019 |
| ISO 26000 | Wytyczne dotyczące odpowiedzialności społecznej | Wspiera organizacje w aspektach społecznych (S w ESG), które mogą być weryfikowane jakościowo zgodnie z zasadami ISO 14019-2 |
| Standardy GRI | Raportowanie zrównoważonego rozwoju (Global Reporting Initiative) | Ujawnienia sporządzone wg GRI mogą być weryfikowane z wykorzystaniem zasad weryfikacji określonych w ISO 14019-2 |
| ISO 19011 | Wytyczne dotyczące audytowania systemów zarządzania | Oferuje wytyczne audytowe stosowane obok procesów weryfikacji zdefiniowanych w ISO 14019-2 w celu zapewnienia wiarygodności informacji o zrównoważonym rozwoju |
Warto zauważyć, że ISO 14019 jest jedyną z wymienionych norm, która koncentruje się wyłącznie na procesie walidacji i weryfikacji — pozostałe normy dotyczą albo zarządzania (ISO 14001), albo raportowania (GRI), albo audytowania (ISO 19011). To sprawia, że ISO 14019 może służyć jako „warstwa zapewniania jakości” nałożona na dane generowane w ramach tych systemów.
7. Co to oznacza dla producentów w Polsce?
Polscy producenci wyrobów budowlanych powinni traktować ISO 14019 jako element szerszego krajobrazu regulacyjnego, a nie jako bezpośredni wymóg do natychmiastowego wdrożenia. Oto konkretne kroki, które warto rozważyć:
Zrozumienie systemu AVCP 3+. Rozporządzenie delegowane 2024/2769 już obowiązuje. Producenci wyrobów budowlanych powinni zapoznać się z wymaganiami dotyczącymi zbierania danych wejściowych, dokumentowania założeń i przygotowania modelowania LCA — bo to właśnie te elementy będą podlegać walidacji przez jednostkę notyfikowaną.
Przygotowanie danych LCA. Niezależnie od tego, czy producent posiada już deklarację EPD, warto już dziś gromadzić wysokiej jakości dane o procesach produkcyjnych, surowcach i łańcuchu dostaw. Jakość danych wejściowych bezpośrednio wpływa na wynik walidacji w systemie 3+. Przydatne mogą być aktualne wskaźniki LCA publikowane przez EPD Polska.
Śledzenie rozwoju norm zharmonizowanych. Pierwsze hEN uwzględniające charakterystyki środowiskowe mają zostać opublikowane najwcześniej pod koniec 2025 roku, z rocznym okresem współistnienia. Dotyczyć będą m.in. betonu prefabrykowanego, wyrobów stalowych, cementu, stolarki okienno-drzwiowej i izolacji termicznej.
Budowanie kompetencji wewnętrznych. Osoby odpowiedzialne za dane środowiskowe i deklaracje produktowe powinny poznać terminologię i logikę ISO 14019, ponieważ norma ta może stać się punktem odniesienia dla procesów walidacji w ramach CPR.
8. Jak EPD Polska może pomóc?
Program EPD Polska, prowadzony przez Multicert Sp. z o.o., od lat specjalizuje się w deklaracjach środowiskowych i ocenie cyklu życia wyrobów budowlanych. Choć ISO 14019 wykracza poza tradycyjny zakres EPD, kompetencje nabyte w procesie opracowywania i weryfikacji EPD — znajomość LCA, zarządzanie danymi środowiskowymi, praca z normami EN 15804+A2 i ISO 14025 — stanowią solidną podstawę do wsparcia producentów w nowych wymaganiach.
Opracowanie danych LCA dla systemu 3+. Doświadczenie w modelowaniu LCA pozwala EPD Polska wspierać producentów w przygotowaniu danych środowiskowych zgodnych z wymaganiami nowego CPR. Pracujemy w oparciu o reguły kategorii produktów (c-PCR) dostosowane do poszczególnych grup wyrobów budowlanych.
Monitorowanie regulacji. Jako operator programu EPD aktywnie śledzimy rozwój zarówno norm ISO 14019, jak i wdrażanie systemu AVCP 3+ w ramach nowego CPR.
Doradztwo w zakresie danych środowiskowych. Pomagamy producentom zrozumieć, jakie dane wejściowe, założenia i metody modelowania będą wymagane, aby przejść walidację w systemie 3+ — jeszcze zanim obowiązek stanie się formalnie egzekwowalny.
🔗 Chcesz przygotować się na nowe wymagania środowiskowe CPR? Skontaktuj się z EPD Polska — pomożemy Ci zbudować solidne podstawy danych środowiskowych, niezależnie od tego, czy potrzebujesz EPD, danych LCA czy wsparcia w procesie walidacji. Skontaktuj się z nami → lub wypełnij formularz zgłoszeniowy →
9. Najczęściej zadawane pytania (FAQ)
Czy ISO 14019 jest normą dedykowaną deklaracjom EPD?
Nie. ISO 14019 jest normą horyzontalną dotyczącą walidacji i weryfikacji wszystkich rodzajów informacji o zrównoważonym rozwoju (ESG). EPD mają własny ekosystem normalizacyjny oparty na ISO 14025, EN 15804+A2 i ISO 14065. Jednak ISO 14019 może mieć pośrednie znaczenie dla danych środowiskowych wykorzystywanych w systemach oceny zgodności, takich jak AVCP 3+.
Co to jest system AVCP 3+ i jak łączy się z ISO 14019?
System AVCP 3+ został wprowadzony Rozporządzeniem delegowanym 2024/2769 i wymaga, aby dane środowiskowe wyrobów budowlanych były walidowane przez notyfikowaną jednostkę. ISO 14019 dostarcza międzynarodowych ram metodologicznych dla procesów walidacji i weryfikacji informacji o zrównoważonym rozwoju, co czyni ją potencjalnym punktem odniesienia dla jednostek walidujących w systemie 3+.
Czym różni się weryfikacja od walidacji w rozumieniu ISO 14019?
Weryfikacja (ISO 14019-2) dotyczy oceny historycznych danych — sprawdza, czy już zgromadzone informacje są rzetelne i wiarygodne. Walidacja (ISO 14019-3, w przygotowaniu) dotyczy oceny planów i przyszłych deklaracji — ocenia, czy zamierzone podejście i przyjęte założenia są uzasadnione.
Kiedy producenci wyrobów budowlanych muszą się dostosować?
Rozporządzenie delegowane 2024/2769 (system 3+) obowiązuje od 17 listopada 2024 roku. Nowe CPR 2024/3110 stosowane jest od 8 stycznia 2026 roku. Pierwsze normy zharmonizowane uwzględniające charakterystyki środowiskowe mają zostać opublikowane najwcześniej pod koniec 2025 roku, z rocznym okresem współistnienia. Wdrożenie będzie następować stopniowo, kategoria po kategorii.
Czy muszę mieć EPD, żeby spełnić wymagania systemu AVCP 3+?
EPD nie jest formalnym wymogiem systemu 3+. System ten wymaga walidacji danych środowiskowych (dane wejściowe, założenia, modelowanie) — co jest procesem odrębnym od opracowania EPD. Jednak posiadanie EPD oznacza, że producent już dysponuje danymi LCA wysokiej jakości, co znacząco ułatwia przejście procesu walidacji w systemie 3+. Aktualne deklaracje można przeglądać w Rejestrze EPD Polska.