Dwóch dostawców przysyła deklaracje EPD dla pozornie tego samego wyrobu – na przykład stalowej rury konstrukcyjnej – a wartości śladu węglowego różnią się o kilkadziesiąt procent. Zanim uznasz, że jedna z deklaracji jest błędna albo że jeden z producentów jest wyraźnie „bardziej ekologiczny”, sprawdź, na jakich zasadach powstała każda z nich. To reguły kategorii wyrobu (PCR) określają, jak liczy się wynik. Różnice w PCR, programie EPD czy wersji normy mogą całkowicie zasadnie prowadzić do różnych liczb dla podobnych wyrobów.
Czym są PCR i co regulują
Reguły kategorii wyrobu (ang. Product Category Rules) to zestaw szczegółowych zasad obliczeń i raportowania dla określonej grupy wyrobów. W budownictwie podstawowe PCR stanowi norma EN 15804+A2, uzupełniana przez reguły szczegółowe – normy wyrobów (np. EN 16757 dla betonu) albo dokumenty PCR opracowane w ramach programów EPD. PCR ustalają m.in.:
- granice systemu – które etapy cyklu życia (moduły A–D) są obowiązkowe, a które opcjonalne,
- jednostkę deklarowaną lub funkcjonalną – np. 1 tona, 1 m2 czy 1 m3 wyrobu,
- zasady alokacji – jak dzielić obciążenia między produkt główny a produkty uboczne,
- scenariusze końca życia i sposób liczenia korzyści poza granicami systemu (moduł D),
- wymagania dotyczące jakości danych i referencyjny okres użytkowania.
Deklaracja EPD musi wskazać PCR, na podstawie których powstała. Bez tej informacji wyniku nie da się ani odtworzyć, ani porównać.
Dlaczego ten sam wyrób może mieć różny ślad węglowy
| Źródło różnicy | Skutek |
|---|
| Inne PCR | Inne granice systemu, alokacja lub scenariusze – wyników nie można zestawiać wprost. |
| Inny operator programu | Zasady programu i ich interpretacje mogą się różnić, np. w kwestii danych o energii elektrycznej. |
| Inna wersja EN 15804 (+A1 albo +A2) | Inny zestaw wskaźników i inny sposób raportowania GWP; liczby nie mają tej samej podstawy. |
| Inna jednostka deklarowana lub okres użytkowania | Wynik odnosi się do innej ilości lub innej trwałości wyrobu. |
| Inny zakres modułów | Deklaracja „od kołyski do bramy” (A1–A3) nie jest porównywalna z deklaracją obejmującą cały cykl życia. |
| Inny rok i zasięg geograficzny danych | Starsze dane lub dane z innego regionu (np. inny miks energetyczny) przesuwają wynik. |
Przykład: dwie deklaracje, jedna rura
Uwaga: liczby w tym przykładzie są wyłącznie ilustracyjne i nie pochodzą z żadnej opublikowanej deklaracji.
Potrzebujesz śladu węglowego wyrobu lub organizacji?
Liczymy ślad węglowy produktu (ISO 14067) i organizacji (ISO 14064) z własną bazą wskaźników — pod CBAM, raportowanie ESG i wymagania klientów. Zdalnie, na podstawie Twoich danych.
Zamów obliczenie śladu →Dostawca A podaje GWP-total 1,9 t CO2e na tonę rury, dostawca B – 1,2 t CO2e/t. Na pierwszy rzut oka B wypada znacznie lepiej. Po przeczytaniu deklaracji okazuje się jednak, że:
- EPD dostawcy A jest sporządzona według EN 15804+A2 i obejmuje moduły A1–A3, C1–C4 oraz D, a wynik A1–A3 wynosi 1,9 t CO2e/t,
- EPD dostawcy B powstała według starszej wersji +A1, w innym programie, a w zestawieniu „łącznym” uwzględniono moduł D, czyli korzyść z przyszłego recyklingu,
- dane dostawcy B pochodzą sprzed sześciu lat, sprzed zmiany dostawcy energii elektrycznej.
Porównując tylko moduły A1–A3 na tej samej podstawie, różnica może zmaleć do kilku procent albo nawet się odwrócić. Wniosek „B jest o 37% lepszy” nie miał uzasadnienia.
Kiedy deklaracje EPD są porównywalne
Zgodnie z ISO 14025 i EN 15804 deklaracje są porównywalne tylko wtedy, gdy mają te same PCR, tę samą jednostkę deklarowaną lub funkcjonalną, ten sam zakres modułów cyklu życia i tę samą wersję EN 15804. EN 15804 zastrzega ponadto, że pełne porównanie wyrobów budowlanych ma sens w kontekście ich zastosowania w obiekcie budowlanym.
Gdy producent może wybierać spośród kilku programów lub PCR, pojawia się pokusa wyboru najkorzystniejszej podstawy obliczeń. Dlatego kupujący powinien najpierw potwierdzić podstawę deklaracji, a dopiero potem porównywać liczby – a nie zestawiać wyników z pierwszej strony „w ciemno”. Pomocne wskazówki znajdziesz w artykułach jak czytać EPD jak audytor oraz jak moduł D potrafi zmienić wynik.
Problem porównywalności dostrzegają też twórcy norm. Nowe wydanie ISO 14025:2026, opublikowane w czerwcu 2026 r., zawiera załącznik o harmonizacji PCR między programami – piszemy o tym w artykule o nowych wydaniach norm deklaracji środowiskowych. Do tego dochodzi norma EN 15941:2024, która określa wymagania jakości danych do deklaracji wyrobów budowlanych.
Jak poprawnie porównać dwie deklaracje – krok po kroku
- Sprawdź PCR i wersję normy. Obie deklaracje powinny powoływać te same PCR i tę samą wersję EN 15804.
- Porównaj jednostkę deklarowaną. 1 tona i 1 metr bieżący to nie to samo; czasem da się je przeliczyć, ale wymaga to danych z deklaracji.
- Zestaw te same moduły. Porównuj A1–A3 z A1–A3; moduł D analizuj osobno.
- Porównaj ten sam wskaźnik. W EN 15804+A2 raportuje się GWP-total, GWP-fossil, GWP-biogenic i GWP-luluc – upewnij się, że zestawiasz ten sam.
- Oceń jakość i aktualność danych. Sprawdź rok odniesienia, zasięg geograficzny oraz to, czy dane są właściwe dla zakładu, czy ogólne.
- Zweryfikuj ważność deklaracji. EPD dla wyrobów budowlanych ma zwykle pięcioletni okres ważności – wygasła deklaracja nie powinna być podstawą decyzji.
Co to oznacza dla producenta
Jeżeli przygotowujesz własną EPD, wybór PCR nie jest formalnością. Warto sprawdzić, na jakiej podstawie publikują deklaracje Twoi konkurenci i główni klienci – wtedy Twoja deklaracja będzie dla nich realnie użyteczna. Przejrzysta, dobrze udokumentowana podstawa obliczeń buduje też zaufanie: kupujący, który rozumie, skąd bierze się liczba, łatwiej ją zaakceptuje.
Najczęstsze pytania
Czy mogę porównać dwie EPD z różnych programów?
Tylko wtedy, gdy stosują te same PCR, moduły, jednostkę deklarowaną i wersję normy. W przeciwnym razie porównanie jest niemiarodajne.
Czy niższa wartość GWP zawsze oznacza lepszy wyrób?
Nie, jeśli deklaracje powstały na różnych zasadach. Najpierw potwierdź podstawę obliczeń, dopiero potem wyciągaj wnioski.
Czy EPD według EN 15804+A1 są jeszcze aktualne?
Deklaracje wydane według +A1 mogą być ważne do końca swojego okresu ważności, ale nie należy ich porównywać wprost z deklaracjami według +A2.
Jak wybrać PCR dla własnej deklaracji?
Zacznij od EN 15804+A2 i sprawdź, czy dla Twojej grupy wyrobów istnieje norma lub PCR uzupełniające. Operator programu pomoże dobrać właściwe dokumenty.
Porozmawiajmy o Twojej deklaracji
Przygotowujemy i weryfikujemy deklaracje EPD na przejrzystej podstawie PCR, a kupującym pomagamy rzetelnie porównywać cudze deklaracje. Napisz na epd@epd.org.pl lub zadzwoń: +48 730 668 341. Możesz też skorzystać z formularza kontaktowego.
Źródła