Charakterystyki środowiskowe w CPR — skąd wziąć dane do deklaracji właściwości użytkowych
Rozporządzenie (UE) 2024/3110 wprowadza właściwości środowiskowe wyrobu do deklaracji właściwości użytkowych i zgodności. Oprogramowanie do obliczeń udostępnia Komisja — bezpłatnie. Komisja nie dostarcza natomiast danych, które do niego wprowadzisz, ani dowodu, że te dane są prawdziwe.
Co się właściwie zmienia
Zgodnie z art. 15 ust. 2 rozporządzenia (UE) 2024/3110 deklaracja właściwości użytkowych i zgodności obejmuje właściwości użytkowe w zakresie zrównoważenia środowiskowego wyrobu w całym jego cyklu życia, w odniesieniu do z góry ustalonych zasadniczych charakterystyk środowiskowych wymienionych w załączniku II. Załącznik II wymienia dziewiętnaście charakterystyk, oznaczonych literami od a) do s) — jest to ten sam zestaw wskaźników co w PN-EN 15804+A2. W motywie 7 wskazano, że Komisja udostępni współczynniki charakterystyki mające zastosowanie zgodnie z normą europejską EN 15804 lub z przyszłymi mającymi zastosowanie normami.
Art. 15 ust. 2 wymaga ponadto, aby te właściwości użytkowe obliczać przy użyciu najnowszej wersji oprogramowania udostępnionego bezpłatnie na stronie internetowej Komisji, przy czym aktualizacja tego oprogramowania staje się obowiązkowa rok po jej publikacji.
Samo obliczenie przestaje więc być kwestią konkurencyjną. Wszyscy będą liczyć tym samym darmowym narzędziem. Otwarta pozostaje jakość i identyfikowalność danych o cyklu życia, które się do niego wprowadza — i to ona rozstrzyga, czy zadeklarowane liczby wytrzymają sprawdzenie.
Terminy — wprost z rozporządzenia
Poniższe terminy wynikają z rozporządzenia (UE) 2024/3110. Nie są interpretacją programu i żaden operator nie może ich skrócić ani wydłużyć.
| Co ma zastosowanie | Od dnia |
|---|---|
| Załączniki I, II, III, IV, VII, IX i X oraz artykuły wymienione w art. 96 | 7 stycznia 2025 r. |
| Rozporządzenie w pozostałym zakresie, z wyjątkiem art. 92 | 8 stycznia 2026 r. |
| Charakterystyki z załącznika II lit. a)–d): skutki zmiany klimatu — ogółem, paliwa kopalne, emisje biogeniczne, użytkowanie gruntów i zmiana użytkowania gruntów | 8 stycznia 2026 r. |
| Sankcje, o których mowa w art. 92 | 8 stycznia 2027 r. |
| Charakterystyki z załącznika II lit. e)–m): zubożenie warstwy ozonowej, potencjał zakwaszania, eutrofizacja, ozon fotochemiczny, ubożenie zasobów abiotycznych, zużycie wody | 9 stycznia 2030 r. |
| Charakterystyki z załącznika II lit. n)–s): cząstki stałe, promieniowanie jonizujące, ekotoksyczność, działanie toksyczne dla ludzi, oddziaływanie związane z użytkowaniem gruntów | 9 stycznia 2032 r. |
Dlaczego nie oznacza to, że od stycznia 2026 obowiązek obejmuje każdy wyrób
Zgodnie z art. 95 ust. 9 wymagania i obowiązki określone w rozdziałach I, II i III mają zastosowanie do określonej rodziny wyrobów lub kategorii wyrobów po upływie roku od daty przyjęcia aktu wykonawczego, o którym mowa w art. 5 ust. 8, na mocy którego norma zharmonizowana stała się obowiązkowa, albo od daty przyjęcia aktu z art. 6 ust. 1 obejmującego tę rodzinę — chyba że w akcie wykonawczym określono późniejszą datę. Do tego czasu, zgodnie z art. 95 ust. 3, normy zharmonizowane obowiązujące w dniu 8 stycznia 2026 r. zachowują ważność na mocy rozporządzenia (UE) nr 305/2011 do czasu ich wycofania przez Komisję.
Art. 95 ust. 9 pozwala zarazem stosować nową zharmonizowaną specyfikację techniczną od momentu jej wejścia w życie, przed upływem rocznego terminu, przeprowadzając procedurę prowadzącą do uzyskania deklaracji właściwości użytkowych i zgodności. Wcześniejsze działanie jest wyborem — i jest możliwe już teraz.
Które wyroby są pierwsze — to już rozstrzygnięte
Pierwszy wniosek normalizacyjny pod nowym rozporządzeniem, decyzja wykonawcza Komisji C(2025) 4828 z 28 lipca 2025 r., wyznacza terminy rewizji poniższych norm. Zrewidowane wydania mają zawierać charakterystyki środowiskowe cyklu życia oraz wymagania zakładowej kontroli produkcji wprost w treści normy.
| Norma | Wyrób | Termin rewizji |
|---|---|---|
| EN 197-1 | Cementy powszechnego użytku | 30 czerwca 2027 r. |
| EN 16908 | Cement i wapno budowlane — deklaracje środowiskowe | 30 czerwca 2027 r. |
| EN 413-1 | Cement murarski | 31 grudnia 2027 r. |
| EN 459-1 | Wapno budowlane | 31 grudnia 2027 r. |
| EN 15368 | Spoiwo hydrauliczne do zastosowań niekonstrukcyjnych | 31 grudnia 2027 r. |
| EN 14216 | Cementy specjalne o bardzo niskim cieple hydratacji | 30 czerwca 2028 r. |
| EN 14647 | Cement glinowo-wapniowy | 30 czerwca 2028 r. |
| EN 15743 | Cement supersiarczanowy | 30 czerwca 2028 r. |
| EN 13282 | Spoiwa hydrauliczne drogowe | 30 czerwca 2028 r. |
Jeżeli produkujesz cement, wapno albo spoiwo hydrauliczne, charakterystyki środowiskowe Twojego wyrobu wejdą do zharmonizowanej specyfikacji wcześniej niż u niemal kogokolwiek innego. Praktyczna korzyść jest taka, że praca ma termin, pod który da się zaplanować, a nie bezterminowy obowiązek.
Pytanie, które rozstrzyga o jakości odpowiedzi
Darmowe oprogramowanie zastosowane do słabych danych da słabe liczby o wyglądzie zgodnym z przepisem. Kiedy odbiorca, asesor albo organ nadzoru rynku zapyta, skąd wzięła się dana liczba, odpowiedź musi być identyfikowalna. Tu deklaracje różnią się między sobą i wokół tego budujemy pracę.
Zmierzone, nie oszacowane
Jeżeli deklaracja opiera się na mierzonych właściwościach wyrobu, wyniki pochodzą z akredytowanego laboratorium badawczego, a nie z wartości uśrednionych dla sektora.
Akredytowane laboratorium badawcze
Dane produkcyjne już pod nadzorem
Jeżeli producent ma certyfikat zakładowej kontroli produkcji wg rozporządzenia (UE) nr 305/2011, produkcja stojąca za inwentarzem jest audytowana w sposób ciągły przez jednostkę notyfikowaną. To mocniejsza podstawa niż dane zebrane raz na potrzeby deklaracji.
Jednostka notyfikowana wg CPR
Niezależna weryfikacja
Ocena cyklu życia i deklaracja podlegają niezależnej weryfikacji zgodnie z PN-EN ISO 14025 i wymaganiami bezstronności PN-EN ISO/IEC 17029. Weryfikator nigdy nie jest autorem oceny.
EPD Polska, operator Multicert
Opublikowane i sprawdzalne
Deklarację publikuje się z niepowtarzalnym numerem rejestracyjnym, okresem ważności i imiennie wskazanym weryfikatorem, w rejestrze otwartym dla każdego, bez rejestracji i opłat.
Rejestr publiczny
Certyfikację zakładowej kontroli produkcji, badania wyrobu oraz certyfikację związaną z oznakowaniem CE prowadzą akredytowane i notyfikowane jednostki, z którymi współpracujemy, każda w granicach własnego zakresu notyfikacji. Jednostki te nie weryfikują deklaracji środowiskowych i nie przedstawiamy ich jako weryfikujących. Ich praca dostarcza podstawy dowodowej pod dane o cyklu życia.
Co deklarujemy, a czego nie
Deklarujemy: deklaracja środowiskowa wydana w programie daje zweryfikowane dane o cyklu życia opracowane wg PN-EN 15804+A2 i PN-EN ISO 14025, niezależnie zweryfikowane, opublikowane z niepowtarzalnym identyfikatorem, wraz z oceną źródłową i zapisem, skąd pochodzą dane pierwotne.
Nie deklarujemy: deklaracja nie zastępuje deklaracji właściwości użytkowych i zgodności, a jej wartości wskaźników nie stają się automatycznie wartościami wpisywanymi do tej deklaracji. Sporządzenie deklaracji właściwości użytkowych i obliczenie jej charakterystyk środowiskowych oprogramowaniem Komisji pozostaje obowiązkiem producenta. Deklaracja nie stawia też wyrobu wyżej od innego ani nie zastępuje badań i certyfikacji wymaganych do oznakowania CE.
Reguły programu, w tym stanowisko wobec ISO 14025:2026 i zasady przejścia, zawiera Ogólna instrukcja programu — reguły programu i weryfikacja.
Napisz, jaki to wyrób i jaki termin dostałeś
Powiemy, która ścieżka ma zastosowanie, jakimi dowodami już dysponujesz i czego brakuje. Ustalenie zakresu i wycena są bezpłatne.