EPD w Zielonych Zamówieniach Publicznych (GPP) — nowe wymagania dla dostawców
Kiedy zamawiający publiczny wpisuje do specyfikacji istotnych warunków zamówienia (SIWZ) wymóg przedstawienia deklaracji środowiskowej dla oferowanych materiałów budowlanych, a dostawca nie jest w stanie jej dostarczyć — traci przetarg. To nie scenariusz z przyszłości. Takie wymagania pojawiają się już dziś w postępowaniach przetargowych finansowanych z funduszy UE oraz w zamówieniach realizowanych przez duże podmioty publiczne w Polsce i Europie.
Czym są Zielone Zamówienia Publiczne (GPP)?
Zielone Zamówienia Publiczne (ang. Green Public Procurement, GPP) to podejście, w którym organy publiczne uwzględniają kryteria środowiskowe przy zakupach towarów, usług i robót budowlanych.
Definicja GPP: Polityka przetargowa, w której zamawiający publiczny — na podstawie Dyrektywy 2014/24/UE i krajowych przepisów PZP — ocenia oferty nie tylko pod kątem ceny, lecz także udokumentowanego wpływu środowiskowego produktów i usług.
GPP opiera się na trzech filarach:
| Filar | Instrument | Charakter |
|---|
| Prawo UE | Dyrektywa 2014/24/UE (art. 67) | Umożliwia kryteria środowiskowe |
| Polska | Ustawa PZP (art. 246) | Implementuje dyrektywę |
| Miękkie prawo | Kryteria GPP Komisji Europejskiej | Dobrowolne, ale wiążące przy funduszach UE |
Dyrektywa 2014/24/UE a kryteria środowiskowe
Artykuł 67 Dyrektywy 2014/24/UE pozwala zamawiającym stosować kryteria udzielenia zamówienia obejmujące aspekty środowiskowe i społeczne, pod warunkiem że są powiązane z przedmiotem zamówienia i nie naruszają zasady równego traktowania oferentów.
W praktyce oznacza to możliwość:
- wymagania EPD jako dokumentu potwierdzającego właściwości środowiskowe produktu
- przyznawania dodatkowych punktów ofertom z niższym wskaźnikiem GWP
- wymagania, aby oferowane materiały spełniały minimalne progi środowiskowe (np. maksymalny GWP-total w module A1–A3)
Polska ustawa Prawo zamówień publicznych (PZP) implementuje dyrektywę unijną i zawiera analogiczne przepisy umożliwiające stosowanie kryteriów środowiskowych.
Kryteria GPP KE dla budownictwa
Komisja Europejska opublikowała techniczne kryteria GPP dla usług budowlanych i budynków biurowych:
| Poziom kryteriów | Wymagania | Dla kogo |
|---|
| Core criteria (podstawowe) | EPD Type III zgodna z EN ISO 14025 i EN 15804 | Większość zamawiających |
| Comprehensive criteria (zaawansowane) | EPD + benchmarki kategoryczne GWP | Zamawiający z ambitnymi celami środowiskowymi |
Uwaga: Kryteria GPP KE mają charakter dobrowolny dla zamawiających — nie są automatycznie obowiązujące w Polsce. Jednak zamawiający otrzymujący finansowanie UE (np. z EFRR, KPO) mogą być zobowiązani do ich stosowania na mocy warunków dofinansowania.
Jak EPD jest stosowana w polskich przetargach?
Jako kryterium jakościowe
Zamawiający może przyznać dodatkowe punkty (np. 10–20% wagi kryterialnej) oferentom, którzy dołączą EPD dla kluczowych materiałów budowlanych. Zgodnie z PZP kryterium ceny nie może przekraczać 60% łącznej oceny — pozostałe 40% może obejmować kryteria jakościowe, w tym środowiskowe.
Jako warunek techniczny SIWZ
Ryzyko dla dostawcy bez EPD: Zamawiający może wpisać do SIWZ wymóg posiadania EPD jako warunek techniczny oferty. Brak EPD = niespełnienie wymagań technicznych = odrzucenie oferty — nie niższe punktowanie, lecz dyskwalifikacja.
Jako dokumentacja do raportowania ESG zamawiającego
Duże podmioty publiczne i spółki skarbu państwa objęte CSRD (Corporate Sustainability Reporting Directive) potrzebują danych o środowiskowym wpływie zakupywanych dóbr (Scope 3, Category 1). EPD dostawców jest najprostszym i najbardziej wiarygodnym sposobem pozyskania tych danych.
Jakie wyroby są najczęściej objęte wymaganiami GPP?
| Kategoria wyrobu | Kluczowy wskaźnik EPD | Przykładowy próg w przetargu |
|---|
| Beton i prefabrykaty | GWP-total A1–A3 | np. max. 250 kg CO₂ eq./m³ |
| Stal konstrukcyjna | GWP-total A1–A3 (EAF vs BOF) | Preferencja dla stali z recyklingu |
| Izolacje termiczne | GWP-total A1–A3, PENRT | Benchmarki kategoryczne |
| Drewno i materiały drewniane | GWP-total, biogenic carbon | Ujemny GWP-biogenic jako plus |
| Cegły i ceramika | GWP-total A1–A3 | Porównanie z wartością referencyjną |
| Okna i stolarka | GWP-total A1–A3 + C | Pełny cykl życia wymagany |
Podstawa prawna GPP w Polsce — kluczowe przepisy
| Przepis | Treść |
|---|
| Art. 246 PZP | Możliwość stosowania kryteriów środowiskowych w zamówieniach |
| Art. 131 PZP | Wymagania dot. realizacji zamówień z aspektami środowiskowymi |
| Art. 101 ust. 1 pkt 1 PZP | Możliwość odwołania się do norm, w tym EN 15804 |
| Art. 67 Dyrektywy 2014/24/UE | Europejska podstawa kryteriów środowiskowych |
Jak przygotować się do wymagań GPP?
1. Uzyskaj EPD przed przetargiem
Proces obliczenia i weryfikacji EPD trwa zazwyczaj kilka miesięcy. Dostawca, który czeka na ogłoszenie przetargu, żeby zlecić EPD, ryzykuje że nie zdąży na czas. Warto posiadać aktualną EPD jako stały element oferty handlowej, dostępną publicznie w EPD Portal.
2. Komunikuj wyniki GWP w materiałach ofertowych
Liczba bezwzględna GWP-total (np. 45,3 kg CO₂ eq./m² dla danej izolacji) pozwala zamawiającemu i projektantowi ocenić Twoją ofertę w rankingu środowiskowym. Producenci, którzy aktywnie komunikują niski GWP, wyróżniają się wśród konkurencji.
3. Monitoruj postępowania z kryteriami środowiskowymi
Baza danych zamówień publicznych (TED.europa.eu dla przetargów UE, Platforma e-Zamówienia dla przetargów krajowych) umożliwia filtrowanie ogłoszeń po słowach kluczowych takich jak „EPD”, „deklaracja środowiskowa”, „GWP”, „LCA”.
4. Zadbaj o aktualność EPD
EPD zazwyczaj obowiązują przez 5 lat od daty rejestracji. Przetarg ogłoszony w 2026 roku będzie wymagał EPD ważnej — przeterminowana deklaracja może być odrzucona. Zaplanuj odnowienie EPD z wyprzedzeniem.
Podsumowanie
Zielone Zamówienia Publiczne to rosnący kanał popytu na EPD w Polsce:
- Dyrektywa 2014/24/UE i PZP umożliwiają stosowanie kryteriów środowiskowych — w tym wymagania EPD — w przetargach publicznych
- Kryteria GPP KE dla budownictwa wskazują EPD jako kluczowy dokument środowiskowy
- Finansowanie UE (KPO, EFRR) może nakładać na beneficjentów obowiązek stosowania kryteriów GPP
- Producenci z EPD zdobywają przewagę w przetargach z oceną wielokryterialną i spełniają wymagania techniczne bez opóźnień
EPD to dziś inwestycja w dostępność rynku publicznego — nie tylko w Polsce, ale w całej Unii Europejskiej.
Najczęściej zadawane pytania
Czy EPD jest obowiązkowe w zamówieniach publicznych w Polsce?
Nie ma jednego przepisu nakazującego EPD we wszystkich przetargach. Dyrektywa 2014/24/UE (art. 67) i ustawa Prawo zamówień publicznych pozwalają jednak zamawiającemu wymagać deklaracji środowiskowej jako kryterium udzielenia zamówienia. W postępowaniach finansowanych z funduszy UE oraz w zamówieniach dużych podmiotów publicznych takie wymagania pojawiają się coraz częściej.
Co to są kryteria GPP Komisji Europejskiej?
To dobrowolne kryteria środowiskowe opracowane przez Komisję Europejską dla poszczególnych grup produktów i robót budowlanych. Formalnie nie są wiążące, ale stają się obowiązkowe, gdy zamawiający korzysta z funduszy UE warunkujących wsparcie ich stosowaniem.
Jak EPD pomaga wygrać przetarg z kryteriami środowiskowymi?
EPD dostarcza zweryfikowanych przez stronę trzecią danych o wpływie środowiskowym wyrobu, przede wszystkim wskaźnika GWP w module A1-A3. Pozwala to spełnić wymóg dokumentacyjny oraz zdobyć dodatkowe punkty tam, gdzie zamawiający premiuje niższy ślad węglowy materiałów.
Od czego zacząć przygotowanie do wymagań GPP?
Od ustalenia, które z wyrobów najczęściej trafiają do zamówień publicznych, sprawdzenia właściwego dokumentu c-PCR dla danej kategorii i zlecenia opracowania EPD zgodnego z EN 15804+A2. Deklarację warto mieć wcześniej, niż pojawi się konkretne postępowanie, bo opracowanie i weryfikacja zajmują czas.